Skip to content

October 21, 2013

2

Si Grace Hsieh-Hsing Lee sa Kinaray-a

by Pangga Gen

Painting: Dia Elhamawi via www.lostateminor.com

Painting: Dia Elhamawi via http://www.lostateminor.com


Pangga Gen/taga-uma@manila

Pangga Gen/taga-uma@manila

Una ko nakilala si Grace Hsieh-Hsing Lee (aka Grace Lee) sa anang binalaybay nga “Kalye Ongpin” nga ginlubad halin sa Inintsik paagto sa Filipino ni Joaquin Sy, sa graduate school sa La Salle, partikular paagi sa akun manunudlo nga si Dr. Isagani R. Cruz.

Abyan ko sa Facebook si Sir Joaquin Sy, kilala nga manuglubad kang literatura nga ginakabig Filipino-Chinese/Chinese-Filipino. Sa Filipino tana nagasulat. Luwas kay Grace Lee, ginlubad na man paagto sa Filipino ang nobela ni Bai Ren nga natituluhan Lagalag sa Nanyang. Pirme na ako gina-tag, amo nga napensaran ko basahun kang mas id-id si Grace Lee paagi sa paglubad paagto sa Kinaray-a.

Dyang darwa ka binalaybay nga ginapaambit ko rugya halin sa FB Notes ni Sir Joaquin nga “Grace Hsieh-Hsing Lee: Ilang Piling Tula.”

Rugya anang pagpakilala kay Grace Lee:

Isa si Grace Hsieh-Hsing Lee sa mga nagtamo ng Gawad Pambansang Alagad ni Balagtas mula sa Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas o UMPIL para sa 2013. Gagawin ang parangal sa huling araw ng Agosto sa Leong Hall, ADMU.

Isinilang sa Shanghai at lumaki sa Taiwan, maraming-maraming taon nang naninirahan sa Pilipinas si Grace Hsieh-Hsing Lee, pangunahing makata sa komunidad na Tsinong Pilipino.

Siya ang ipinapalagay na pinakamahusay na makatang babae sa komunidad na Tsinong Pilipino, at marami sa kanyang mga akda ang humango ng tema sa kanyang mga karanasan bilang etnikong Tsinong namumuhay sa Filipinas. Namumukod tangi ang kanyang mga tula tungkol sa mga bayaning Filipino, kasama sina Tandang Sora, Gabriela Silang, Lapu-Lapu.

Nakapaglabas na siya ng pitong koleksiyon ng mga tula, sanaysay at salin. Naisama na rin ang kanyang mga akda sa maraming antolohiya sa loob at labas ng Filipinas. Nagwagi siya ng mga parangal sa pagtula sa komunidad na Tsinoy at sa Taiwan.

Dumalo at nagsalita siya sa mga literary forum sa Estados Unidos (Iowa at San Francisco), Canada (Vancouver), Singapore, Taiwan, Macau, at Mainland China (Guillin, Guangdong, Xiamen, Foozhou, Shanghai.)

Board member siya ng Philippine-Chinese Literary Arts Association at ng Asia-Chinese Writers Association (Manila), at kasapi ng Thousand-Islands Poetry Society (Manila), Wanxiang Poetry Society (Manila) at Epoch Poetry Society (Taipei).

Mabasa ninyo sa anang pahina anang lubad sa Filipino, amo nga indi ko run rugya pag-i-abay.

Rugya ang akun tiraw sa pag-Kinaray-a kadyang sensibilidad kang mga kasimanwa natun nga Tsinoy (huod ana ni Lee, pero hay paagi run kay Sy):

Lubad sa Kinaray-a ni Genevieve L. Asenjo halin sa lubad sa Filipino ni Joaquin Sy:

Sa mga Bulak

Nagtanum ako kang bulak, buhay wara namukad,
nakabatyag ako kang kapaslaw. Hambal kang sangka abyan,
may baratyagun man ang mga bulak. Luwas sa tubig kag abono,
kinahanglan kang matam-is nga mga tinaga para mamukad.

Pasensyahun ko run lang ang kalabaw,
pati ang nakaandan nga pagpabuyan-buyan sa taboanay.
Sa takas sa ilawud,
ginhulat ikaw, nagralapus ang akun mga mata
sa tag-gurutum, gindupa ang mga abaga
parehas kang sanga sa tag-ururan,
kag padayon naghulat.
Ang tag-arani,
maabot, kag maga-abot.

Ang mga tikang mo nga naurihi mag-abot, hinhin –
sinipad kang bulak. Wara ako makapugung sa pagparapit
kag magharuk– kag ang huya kang dalagita
may gamay nga kudug, sa hangin
sa idalum kang mga lagtum nga dahon.
(Ayy! Kun ako lamang daad
sangka dahon, haksun ko ikaw,
kag kadyang gabii, akun ikaw.)
Kag sa rum-an sa aga —
sa uyahun mo nga maambung,
magalutaw ang siri nga pula nga panganod
nga bisan anuhon pa ka kakas, indi gid mahukas.

Kalye Ongpin

Sa Chinatown ang Kalye Ongpin.
Kun madumduman ko gani ang Tsina
Naga-agto ako sa Ongpin.

Naga-agto sa Ongpin para magbakal kang tradisyunal
Nga bulong nga Tsino nga nagapatahaw kang sintomas kang sakit,
Nagapahagan-hagan sa madalum nga kahidlaw sa banwa.
Nagabakal sa Ongpin kang duga kang lemon nga ginasugid
Nagalimpyo sa tagipusuon kag nagapabugnaw kang init kang lawas,
Nagadura kang ugut dara kang pagparayu sa balay kag banwa.

Naga-agto sa Ongpin para magkaun kang raha nga Tsino,
Pierde kang sangka pares kang chopstick ang sangka pluma
Sa pagtabid kang dumaan nga kasaysayan.
Naga-agto sa Ongpin para mag-inum kang tsaa nga Oolong,
Pierde kang sangka tasa nga tsaa ang tinuro kang asul nga tinta
Sa pag-mapa kang malawid nga sibilisasyon.

Naga-agto sa Ongpin para basahun ang magahuk nga karatula nga Tsino,
Naga-agto sa Ongpin para makita ang mga indi kilala nga mga itsura nga Tsino,
Naga-agto sa Ongpin para mamati sa mga uso nga kanta nga Tsino,
Naga-agto sa Ongpin para maglapak sa higku nga karsada nga Tsino.

Kun madumduman ko gani ang Tsina
Naga-agto ako sa Ongpin,
Sa Chinatown ang Kalye Ongpin.

Ang Chinatown wara sa Tsina,
Ang Chinatown bukon Tsina.

Halo-halo

Ang pangganyat kang mestizo kag mestiza,
nagasirak sa akun pamensarun –
ginatabo ang Espanya, Amerika, Tsina
kag ang isla kang Luzon nga may humut kang sampagita…
Ang mestizo kag mestiza, hambal nanda:
puraw hamtung kag ambung.

Paratandaan man kang sangka sahi kang tinipon nga kultura –
lain-lain nga pulong, lain-lain nga pagginawi, pagtuo kag pangabuhi…
pareho kang mga tawo nga lain-lain ang kolor,
iririmaw sa bahul nga siyudad,
may palibot nga makatiringala, gahuk, makagaranyat.

Pareho man kang sangka bahul nga pamilya.
Home sweet home.
Buta kang kadlaw, kalipay, pagpalangga.
Sa banwa nga Katoliko, ang pagpugung sa pagduro kang tawo
kontra sa kagustuhan kang Diyos.
Kang ang tradisyunal nga pamensarun kang taga-Sidlangan
nagapasulabi kang pagbahul kang pamilya, pagduro kang mga bata kag apo…

Ang matuod, karnabal dya nga pagsaulog kang bugana nga ani!
Ang kada balay may sulo kag lawit,
Bilog nga gabii, bisan diin, ang binayle kag kantahanay.
Lantawa! Kaduro kang siri nga mga kolor –
pula, kahel, kanaryo, asul, indigo, lila…
tanan sa akun baso.
Nagabanaag!

_______________
Salamat kay Sir Joaquin Sy sa permiso.

Advertisements
2 Comments Post a comment
  1. Oct 22 2013

    Salamat sa paghapit. Gani; sa akun dya sangka yahong nga linapwahan ukon sinigang kag mas mayad gid kun tambo kag gabi kag igi.:)

  2. Nenen Lachica
    Oct 22 2013

    “Pierde kang sangka tasa nga tsaa ang tinuro kang asul nga tinta
    Sa pag-mapa kang malawid nga sibilisasyon.”

    Katahum nga mga linya, salamat gid Pangga sa paglubad sa Kinaray-a ka binalaybay ni Ms.Lee.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments