Skip to content

May 22, 2014

“Sa Paglagaw kag Pagtipon ka Mga Paktakun kang Antique” ni Maria Milagros Geremia-Lachica

by Pangga Gen

Litrato kang Tagsulat.

Litrato kang Tagsulat.


Nenen Geremia-Lachica/Bag-ong Bahit

Nenen Geremia-Lachica/Bag-ong Bahit

Panahon kato kang portable typewriter, ang labing importante nga gadget sa kabuhi kang estudyante. Balik kita sa ikaapat ko nga tuig sa U.P. College Iloilo (nangin U.P. Visayas) bilang estudyante kang Comparative Literature. Para sa amun undergraduate group thesis sa English 199 ukon Literary Research nga klase, gin-grupo kami suno sa kon diin nga mga kabanwahanan kang Panay naghalin. Ang amun propesor nga amo man ang nahauna nga Chancellor kang U.P. Visayas, Dr. Dionisia A. Rola may bahul gid nga pagkabalaka sa pagtipon kag pagtuon kang folklore ukon mga tumanduk nga kinaaram nga ginawani paagi sa hambal lamang. Agud makapasar sa klase, kinahanglan tipunon kag tun-an namun ang dyang tumanduk nga mga istorya kag kinaaram.

Ang field research ukon paglagaw sa pagpatigayon kang pagpanalawsaw isara sa mga leksyon nga indi sarang itudlo sa sulud lang kang classroom. Kinahanglan ang pagguwa kag paglagaw, pagtukad sa bukid, pagtabok sa suba kag kon kis-a, ang pag-istar kag pag-obserbar kang pangginawi kang ginatun-an.

Tatlo kami kato ang mga taga-Antique sa klase kag nagdapun kanamun ang taga-Jaro kag taga-Silay agud makumpleto ang amun grupo. Libre kami sa pagpili kang topiko. Ang sangka grupo nagpili ka mga istorya parte sa aswang. Ang amun ginpili nga topiko amo ang mga paktakun ukon palantu kang Antique. Nagpinsar kami nga mas hapus tipunon ang paktakun tungud darwa kutub apat lang ka linya ang amun sulatun. Wara run ti kinahanglan pa ang tape recorder, tapes kag battery hay masarangan ka bolpen kag papel.

May gamay nga pondo nga gintugro ang amun propesor sa kada grupo agud may garastuhon sa paglibot kag pagkolekta kang datos. Sarang kami makabakal kang gamay nga tape recorder pero ginkasugtan namun nga taguon ang amun kwarta sa bangko. Wara kami naghinulsul sa amun pagbinagit. Ang amun kwarta gingamit sa urihi sa pagbakal ka papel, carbon paper, typewriter ribbon kag ginbayad sa clerk typist nga nagtype ka tinlu nga mga kopya kang amun madamul nga group thesis.

Kada Biyernes sa hapon, Sabado kag Domingo man lang kami makalagaw gani ginplano gid namun kon ano nga mga banwa ang amun agtonan. Ria amo ang mga kabanwahanan nga may pamilya, paryente ukon suud kami nga mga kilala. Importante nga may turogan ukon hinggaan kami kon magab-ihan, indi kami magutman kag mapahirayu kami sa peligro. Puros kami tanan mga bayi sa grupo. Mas mayad gid kon may mga paryente ukon kilala nga may sarakyan. Nagakontrata kami nga bisan sa likod lang ka pick-up truck kon makasakay kami nga libre.

Laban-laban, mayha sanda magpapungko kanamun sa likod, kapin pa hay ang sangka imaw namun nagdaug kato bilang Lin-ay ka probinsya. Nagakaradasma kon kis-a ang mga opisyales ka banwa sa pag-amoma ka na, sakup man kami.

May dara kami nga sulat halin sa amun propesor para sa Mayor ukon Baryo Kapitan kang amun agtonan nga lugar. Ang sulat pormal nga nagapakilala kanamun kag nagalisensya sa paglibot kag pagpamangkot sa mga tawo. Ang mga opisyales kang banwa ukon baryo laban nakamaan kon sin-o nga mga tawo ang mayad nga pamangkutan kag makabulig kanamun. Mayad ang pagbaton kanamun pero may rugyan nga medyo nagduro ang anda’ng pamangkot pagkabati nanda nga U.P. kami nga mga estudyante. Rebelde ang paglantaw sa mga taga-U.P. kag kato nga panahon, may mga estudyante gid man nga nagbiya kang andang pagtuon kag nagsaka sa bukid tungud sa prinsipyo. Sa sangka banwa nga nabantogan duro rebelde, nagpamirit gid ang Chief of Police nga paimawan kami ka darwa ka armado nga mga pulis sa amun paglibot. Nagdugang tapat ang amun kulba pero amun ginpasalamatan nga nag-imaw sanda kanamun kang nagapanaw run kami sa maligwin nga mga bahin kang baryo.

Artwork ka Tagsulat.

Artwork ka Tagsulat.


Nagadara gid kami pirmi ka flashlight. Masaku ang brown out halin pa kato amo nga nagapaniguro gid kami nga bastante ang amun balon nga baterya. Sa sangka barrio, nalampasan run kami ka pagsalup ka adlaw pero indi mautod ang palantuanay kag madasig man ang amun paglista sa amun notebook hasta nga daw indi run kami kamurut kang amun ginasulat. Ginpasiga namun ang amun mga flashlight agud padayon ang amun pagsulat. Nagsindi ang mga tawo kang mitsa kag nagsanag ang palibot kang plasa. Kanami batyagun kato nga gabii nga nagtipon ang mga kabataan imaw ka mga mal-am sa pagpaambit kang anda’ng naman-an nga mga paktakun.

Magluwas sa flashlight, importante ang pagbalon kang bastante nga sentido kumon kag kaisug sa pag-atubang sa kon ano man nga masugata sa paglagaw. Kisra, halin kami sa San Remegio kag natabuan nga nagbaha ang suba kag nautod ang tulay. Indi kalusot ang mga sarakyan nga naulang sa magtimbang nga pangpang gani ginpakamayad ka mga tawo nga himuan ka temporaryo nga latayan ang mga pasahero agud makatabok. Kinahanglan makabalik kami sa Iloilo hay may klase pa pagsunod nga adlaw. Gani nangisug kami sa pagtabok. Nagkurudug ang amun mga batiis kag atay sa paglatay sa sangka mala-palad ka lapad nga tapi nga latayan samtang nagahagunus ang daw duag kape-laban-gatas nga suba sa idalum. Napamatud-an gid ang palantu kang latayan:

Talawit sa isara
Isug sa darwa.

Natigayon ang amun pagtipon ka mga paktakun sa bulig kang mga tawo nga nagpaambit ka andang nabatian ukon naman-an. Laban natingala kang proyekto kag topiko nga ginpahimo kanamun kang amun propesor. Pero nalipay ang mga pumuluyo nga may interesado sa pagsapak kang nga paktakun nga ginakabig nanda nga sipal-sipal lang. Malaka lang ang amun mga classroom lectures sa amo to nga klase pero ang amun natun-an sa amun paglagaw bahul nga leksyon nga wara namun mabasahan sa mga libro.

Daw angay lang nga gintablug kami kang amun propesor sa malapad kag madalum nga suba kang folklore research kag ginlauman na nga makalangoy kami patabok sa pihak nga pangpang. Ginsalum namun ang pagpangita sa library ka mga libro nga sarang namun magamit nga reference ukon surondan sa amun pagtuon kang natipon nga mga paktakun. Naglumus-lumus kami sa pagsulat kag nagkapakapa sa paglubad kang mga paktakun sa Ininglis hasta nga nakatakas gid man kami kag nakapasar sa klase.

Tungud sa akun naagyan kato nga pagpanalawsaw, nabuksan ang akun panghunahuna sa pagdayaw sa mga mal-am nga masinadyahun sa pagpaambit kang andang kinaaram. Akun man natalupangdan ang katahum kang atun Kinaray-a nga hambal kag nangin inspirasyon ko dya kang nag-umpisa ako sulat ka mga binalaybay. Salamat sa akun Ilocana nga propesor, nabatyagan ko kato pa kon daw ano ka importante ang atun namat-an nga pulong kag ang pagtipon kag pagtuon kang atun tumanduk nga mga kinaaram.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments