Skip to content

May 12, 2014

5

7 Ka Prutas kang Tag-irinit

by Pangga Gen

batiles.jpg
1) Batiles. Ginapangyubyob ko dya kauna sa anang mga sanga sa mga aragyan: paagto sa balay nanday Lola kag Auntie; patuklad sa baryo halin sa amun taramnanan kang maghatud ako kang pamahaw kang mga manug-obra; sa banglid rapit sa kawayanan panaug sa suba nga ginasag-uban kag gina-parigusan.

Gina-hamal ang batiles. Antes kadya, kanami sipal-sipalun sa palad. Daw mga holen. Daw binilog kang tsokolate nga M&M’s. Nips. Pagkatapos pudyutun, kag hamalun. Wara it pagtig-uk.

Wikipedia

Wikipedia


2) Kaimito ukun Star Apple. Ginakawit ang kaimito sa likod-balay kang mga kaingud. Ukun ang rugto sa takas kang suba nga nagahurulog lang, wara’t gasapak. Amo nga natingala takun kang makita ko kadya lang nga Abril sa sangka talipapa sa sangka kalye sa Manila nga ginabaligya. Ginapanugro lang tana dya kauna, ginapangayo. Kun tamad ikaw mangawit kag mas gusto manaka, pwede gid, bisan pa malubsan ikaw ka mga mal-am, kag mahambalan ikaw nga ‘Abaw, gapabihang-bihang gid.’

May taguk ang kaimito. Ginabuka mo dya sa pagkaun, ginabuol ang lisu, ginahigup-inum anang gata/tubig. Nanam anang sulod – maputi-puti. Bisan pa kun kaisa, lila ang kolor ka anang panit.

dreamstime.com via Google

dreamstime.com via Google


3) Kamunsil. Bukon lang mani kag monggo ang ginakukot? Ano ang pinasahi nga tawag sa pagbukas-panit kang kamunsil agud makaun ang sulod? Labug nga nagabalud-barikutot, may maiwang kag matambok, may tam-is kag aplud, ang kamunsil ginapangawit man sa mga aragyan. Budlay sakaun hay may siit, ilabi na kun bahul ang puno kag taas.

4) Lumboy. Amo tana dya, wara it duda, ang ginpanaka ko sa bilog nga elementarya, kag siguro bukon man butig kun hambalun ko nga pati sa bilog nga tag-irinit sa apat ka tuig nga pag-hayskul. Amo dya ang ginalatas – ginadayo – halin sa baryo hasta sa pihak pa nga mga baryo. Dara pangahoy pauli, ukon panagap kang mga bulak ilabi na ang mga pinasahi nga klase parehas kang waling-waling nga orkidyas kag anahaw para ipuni sa kapilya: Flores de Mayo. Klaro pa sa akun memorya ang pag-‘iritum’ na kadya sa idalum ka anang puno, ilabi na sa/ang mga nagaturubo sa rayu, sa turukladun, ukun sa surudlun nga mga lugar nga isut lang ang nagarulubas, amo nga dyang mga lugar ang amun ginadayo sa pagpanaka kag pagpamurot.

Paduro-duro kami kang akun mga imaw, mga tubo-tubo nga bata. Fishnet ang bag ang uso kauna (kag gabalik kadya sa mga tiyangge ukon shop sa Manila nga ga-promote kang eco-friendly nga lifetsyle). Gairitum lang man ang amun mga unto kag bibig hay nakapa-ayaw-ayaw ka hamal. Pag-abot sa balay, ibutang sa yahong ukon sartin nga pinggan kag bubudan kang asin kag ipa-ambit sa bilog nga panimalay. Kun kis-a, ginalunggong sa garapon. Para sa dugang nga paitum ka mga unto kag bibig.


5) Samlague. Wara, pa, it samlague kadya nga tuig sa amun baryo, bisan sa tindahan sa banwa. Kalong kang samlague , amo dya ang tandaan ko nga gakaratak-tak man (mabatian ko ang tunog sa pensar), gahurulog sa lupa para pamuruton namun nga mga bata. Sa mga puno kang kamunsil, dumduman ko man ang mga laguring kag labug-labog, mga insekto nga ginahagup para sipalun namun kauna.

May aslum kag tam-is man ang samlague. Ginapamensar pa lang, makaralaway dun. Bukon parehas ka kamunsil, wara tana dya it duro nga siit. Masaka. Makawit man. Ginapanurukan ko ang kaugalingon sa kilid ka anang puno, may labug nga karawit nga kawayan. Indi lang dali mangawit. Kinahanglan madakup ka imong karawit (nga masami halug – gahulag-hulag) ang tangkay nga ginakapyutan kang kalong, sid-un kag palibut-libuton, amo kag butungon paidalum.

May samlague ukon tamarind jelly? Daw indi ko matandaan kun nakatiraw. Pero sigurado ako, may tamarind candy. Pero hay ang akun nabakal kag nauyunan, produkto kang Thailand.

'Lanzones kag Sarale' /Pearl Joy Asenjo

‘Lanzones kag Sarale’ /Pearl Joy Asenjo


6) Sarale. A, may aplud ang sarale amo nga kirid-ul man ang pag-usang kag pagtulon. Talagsa ko gilang dya kadya makita, bisan sa mga tindahan. Pero mayad hay may nasapwan akun libayun sa mga aragyan sa pamalay sa baryo. Amo dya ang ginapanaka man namun kauna, ginaputos sa t-shirt, kag ginabalon sa eskwelahan: pangbaylo ka lastiko sa pitik-pitik pagkatapos ka igma, ukon sa hapon pagkatapos kang klase antes mag-uli. Ginabaylo man ka papel: 1/4, 1/2 crosswise, kag kun ano gi lang – kis-a may dara pa nga kudtanay kag duklanay.
'Ang mga bata kang sirigwelas' /Pearl Joy Asenjo

‘Ang mga bata kang sirigwelas’ /Pearl Joy Asenjo


7) Sirigwelas. Salamat, duro pa ang sirigwelas: sa baryo, sa tindahan sa banwa, sa binit-karsada kang Guimbal, Miag-ao, kag San Joaquin kun gapauli halin sa Iloilo. Ano nga nami magkaun kang sirigwelas nga kun pensarun, laban ulo/liso, no? Luwas sa lila nga kolor kun luto, may kanaryo (yellow) man nga sirigwelas. May pira ka puno kadya sa binit ka karsada sa unahan ka balay. Kang mag-uli ako kadya, sa pagpanaw-panaw ko kun aga kag hapon para indi madugangan ang buy-on, duro anang luto. Pero hay taas, kag rayuanay ang mga sanga: budlay sakaun. Budlay run madisgrasya. Gahurulog lang man, kag kun indi dunot run, ay, daw malnourished bangud sa tagiti kang init. Te, mabakal ta gilang ka pinutos sa mga talipapa sa aragyan. Abu, mahal ruman. 50 ang putos! Kun ang tag-25 man, isut. Hambal ka manugbaligya: ‘Te, hay, ginakompra lang man namun kabay.’ Ano dya bay, manaka ta gilang, e, no?

Duro pa ang mga prutas kang tag-irinit. Rugyan ang paborito natun nga mangga, ang hilaw kag ang luto; ang saging nga sab-a kag rikondal; ang tikamas; ang bangkiling; ang garangan; ang santol; ang sandiya, kag ang melon. Salamat gid nga rugyan pa sanda: masaka, makawit, mayubyob, mangayo, mabakal – para pungkuan kag kan-un, masami sa atun pagbakasyon, kaimaw ang atun pinalangga nga pamilya kag mga abyan.

Advertisements
5 Comments Post a comment
  1. May 15 2014

    Salamat sa paghapit, miga Darlene. Gani, lipatan ko nga ‘sarisa’ man gali ang tawag bisan kang iba rugya.

  2. Darlyn Andola
    May 13 2014

    Duro batiles rudya sa amon palibot (“sarisa” tawag nanda kadya sa Iloilo). Lumboy nga budburan asin kag uyog-uyugun sa ana surudlan… gnapanumdum ko pa lang, ginalaway run ako. Nagadali run ako mag- uli sa Antique. mahingagaw pa ako Flores de Mayo sa amon baryo…=)

  3. May 13 2014

    Gani. Salamat gid sa inyong paghapit.

  4. edna
    May 13 2014

    hmmmm kahiridlaw bah namit kpin pa star apple!!!

  5. May 12 2014

    Serali.. Dumduman ko man gani halin elementarya ako kag tubtub highscol nagapanka serali, sangisa d p kmi attend religion clas kag nagakahapunan pa tungod sa pagpanaka kaimaw ko nga mga clasmyt nga tagabaryo….

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments