Skip to content

August 2, 2013

4

Ang Akun mga Abyan nga Ayam

by Pangga Gen

mga ayam

Nang Nenen/Panan-awan sa Adlaw

Nang Nenen/Panan-awan sa Adlaw

Kang Tuig 1981-1995, sanday Sonny kag Dominic
Nagbalik ako sa Antique, sa taramnanan kang Tigmanali/Imalo sa Patnongon, sa hayub-hayub nanday Tatay kag Nanay, matapos maaksidente – nabungguan ka sarakyan kag naduraan ka memorya, nabarian ka tul-an, kag nagbalik sa pagkabata ang panumduman. Biente uno run raad ako katu nga tuig kang 1981 pero nagbalik ako sa napulo ka tuig bisan pa nakalapak na sa pangatlo nga tuig sa kolehiyo sa kurso nga Accounting. Masakit kag masubo ang gin-antos ko, amo man ang akun mga ginikanan.

Andut nga amo dya ang naisipan ko sulaton? Bangud amo dya ang una nga linya nga nadumduman ko sa ‘Ayam.’ Akun kaimaw, gatugru kasadya kag nagluwas kanakun. Tatlo pa lang ako ka adlaw katu nagbalik nga buhi sa amun balay, ang mga hayup ni Tatay nga ginagamit sa pagpanguma nagkaramatay kag nadura, halin sa baka, karbaw kag ayam. Pero rugto ang ayam nga si Sonny. Ayam kang akun magurang nga amo si Manang ko Baby Sally nga sa Hawaii, U.S.A. kadya. Bahul dya nga ayam. Doberman shepherd / pinscher ang klase nga gintugro kana ka amo na nga kauna nga Kano. Ingles ang paghambal kay Sonny. Ang dark nga kaki ang kolor na. Intelehente dya nga ayam magbantay, bisan pa sa pag-pa-alerto kag handa magbulig sa pamilya ukon sa balay. Loyal gid nga ayam kag adbenturero kaimaw.

Luwas nga masinulundun, mabinatyagun gid kag handa magbulig kanakun. Wara man dya nagataghul kon indi estranghero ang makita nga tawo. Nadumduman ko isara ka bes nga nagsakit akun busong. Wara ako ti imaw sa balay kay ang tanan sa taramnanan, masaku pananum ka paray. Si Sonny lang ang kaimaw ko. Nakita na ako nga nagauraroy sa sakit kag nagahiribiun nga wara ti makabati kanakun. Gin-agtunan na ako kag ihuruhagkan dilap sa pungyahun. Ang mga mata na nagakaluoy kanakun. Tapos naghalin sa tupad ko. Nagsagap ka bulig para kanakun gali. Naman-an ko na lang pagbalik ni Sonny imaw na run ang Lolo ko nga manughilot. Kuon ni Lolo, nagataghul si Sonny kana paagto-pabalik hasta nga ginsundan na lamang. Gali gindara na si Lolo kanakun para ako buligan.

Pero wara nagbuhay si Sonny. Nadura tana. Abi ka tanan nga napatay. Naanod gali sa sapa. Pero wara man nakita ang patay na nga lawas. Ginsagap nanday Tatay kag manong pero wara gid nakita. Hasta na lang naman-an nga ginsumsuman gali ka mga may nagsaulog kang kaadlawan kag may nagmaoy nga nakaguwa sa baba na nga ginkatay nanda si Sonny. Wara run man kami ti mahimo pa katu. Makaluluoy si Sonny. Sa pensar ko, tana ang nagbayad kang akun kabuhi.

Pirme ko ginadamgo ukon ginapanan-awan si Sonny. Pati ang anang pagsipal kag pagbantay kanakun madumduman ko gid.

Sa amo nga hitabo, ang akun Tiyo Bonifacio Mondejar Puedan nagtugro ka totoy kanakun. Nagapasalamat gid ako nga may bag-o nga ayam, totoy pa nga mabuot kag nami man ang kolor na nga kaki. Akun dya gintudluan gid para makabantay kanakun. Ginpangaranan ko ang ayam nga si Dominic, meaning, “of the Lord.” Sheep dog anang klase. Ay ti hulid kaimaw ko tana pirme adlaw kag gabii. Pati gani pag-ihi ko sa arinola ginainom na. Kadlaw lang kamo amo ra ang matuod. Nagatuon pa lang bay ako liwan magpanaw katu amo nga pirme lang ako sa kama kag ginatatap ni Nanay.

Mahipusun nga ayam si Dominic. Wara gataghul bisan kay sin-o basta lang gabantay gid. Mabudlay ang hipusun. Kuon nanda: “mag-andam ‘kaw gid kay Dominc, mangagat gid ria, ang magparapit kay Nenen.” Salamat sa akun tiyo nga gintugruan na ako ka manugbantay kag kaimaw. Nagtuon liwan ako magpanaw kaimaw si Dominic paagto sa La Rioja katu nga wara run gausar ka sangkay (crutches). Determinado gid ako nga indi ko run kinahanglan ang sangkay. Nagpanaw kami, daw apat ka kilometro man gid ang karayuun nga hinay-hinay lang. Bisan nga masakit kag nabudlayan ako, gin-abot ko ang distansya nga akun ginhandum.

Pero darwa lang katuig si Dominic kang ako liwan nagparayu kana. Ginatatap man gid nanda eh para kanakun. Masubo man gid nga binayaan ko si Dominc pagpanaw ko sa Japan kang 1983 pagkatapos ko gid graduar sa SAC. Pagbalik ko kilala naman gid ako. May dara gid ko nga dry dog food kana halin sa Japan. Anum ka tuig ang edad ni Dominic hasta nga kami nagbakasyon kang 1988 imaw ang akun bana kag darwa ka magagmay nga bata. Nasadyahan man gid si Dominic nga nakita kag nakaimaw na kami sa sangka bulan nga bakasyon. Masubo liwan nga binayaan paghalin namun. Wara magpakita kanakun, bisan gintawag ko para mag-goodbye. Nanago siguro hay masakit anang buot. Sa litrato ko na lang liwan tana nakita hasta. Hasta kadya, naka-frame rugya sa akun balay.

Napatay si Dominic kang 1996, kinse anyos tana. Nakahibi man gid ako pagkamaan ko. Indi ko sanda malipatan nga darwa ni Sonny.

Kang 1996-2004, sanday Sheba kag Hero

Rugya sa Wales, Maine, ang akun mga kaingud may ayam. Si Sheba, ayam nanda ni Mama kag Papa Hamel. Si Hero, ayam ni Lori H. Blier.

Kilala ko si Sheba kag nasipal. Mahagup gid kanakun. Amo nga masakit man gid nga nakita ko si Sheba nga binungguan ka sarakyan kang 1998. Nakadalagan man gid ako sa guwa kang karsada nga gatuwalya lang gid. Katapos ko lang gid parigos kang makalantaw sa bintana kang kusina. Hamak timo, wara kmaan ang mal-an, si Papa Hamel nga naga-mow ka mga hilamon sa yard sa likod balay. Kag si Mama man, nakalantaw lang run sa bintana kang magsiyagitan run ako nga patay run si Sheba hay nabungguan.

Parehas lang nga nakita ko ang akun sitwasyon kauna, kon paano ako binunggoan kag binayaan. Masakit pensarun. Buhay dya nadura nga hitabo sa akun kaisipan.

Si Hero.

Si Hero.


Si Hero, ayam nga mabuot bisan parataghul. Pero ako ang kaimaw na sa pagsipal adlaw-adlaw. Sa balay ginapakaun ko man gid. Indi dya nagustuhan ka bana ko. Pero ginapakaun ko gid tana bisan sa tagu. Si Hero ang imaw ko adlaw-adlaw. Kon sa sulod balay ako, wara ria gataghul kundi nagapanuktok kag man-an ko nga tana ang sa guwa ka gawang. Pagbukas ko, magtakras kag magharuk kanakun. Sipal kami ka bola kag stick sa sagwa palibot sa balay. Masadya ako kaimaw si Hero sa spring, summer, autumn kag winter. Parehas lang nga ako ang gapanag-iya kana.

Kapira ka beses nga nalipong ako kag sa lupa ako nakaturog kag nabugtawan ko si Hero nga wara gahalin sa akun ingud. Hala, ginarigos na ako ka laway na. Hasta isara ka bes, nalipung liwan ako marapit sa garden. Kaimaw ko si Hero. Ang mga bata ko sa eskuelahan pa, ang akun bana sa shop namun. Suno sa sugid nanda Papa kag Mama Hamel, si Hero gali ang nag-agto sa pihak balay, kananda, sige taghul nga taghul hasta ginbuksan ni Papa Felix ang gawang. nNgsulud si Hero, sige pa taghul paagto kag pasulud guwa sa gawang. Natingala si Papa Felix eh kag ginsundan na lamang si Hero nga sige taghul kag nagapaagto sa balay sa likod kag rugto nakita ni Papa nga gahandusay ako nga wara ti animo.

Salamat kay Hero nga nagbulig kanakun para dugang mabuligan ka mga abyan.

Parehas ni Sheba, nabungguan man ka sarakyan si Hero. Nakahibi man gid kami ni Lori kang maglubong kana kang 2004. Sobra napulo ka tuig ang edad na. Binulan man gid nga indi ko mapanas sa akun isip ang pagbunggo kay Hero. Nakita ko liwan ang akun sitwasyon. Pero dayawon ang Dios, paagi kananda nga mga ayam, akun mga abyan, naluwas ako sa duro nga katalagman.

Advertisements
4 Comments Post a comment
  1. Nenen Elma
    Aug 2 2013

    nong Bebot, amo gani kon diin man ako gaagtu bisan gataghul pa ang ayam ginaparapitan ako kag mag-amo haruk kanakun, siguru man gid man-an ka ayam nga ako wara gakahadluk kag mapinalanggaun kananda pag mag say hi lang ako gatakras kag magdila haruk run alaw-alaw kanakun 🙂 salamat gid sa padayon mo suporta sa pagbasa rugya sa balay. God bless!

    Nehma, salamat man sa pagtugru mo katiempo sa pagbasa kang akun istorya muahhuggs kanimo, lab & boy jacob.

  2. bebot dulalia celorico
    Aug 2 2013

    kanami lang balikbalikan ang mga estorya mo parte s mga ayam nga nangin mabuot kg mabinantayon kanimo,Nen.amo nga sanda ang best friend ka mga tawo basta matrain m kang mayad pareho ka gnhimo mo,d kaw gd nanda pgbayaan.man’s best friend,hehehe..duro gd nga slamat liwan Nen..

  3. Nenen Elma
    Aug 2 2013

    Nēhma Alvarez : Thank you for sharing Nang Nen!

  4. Nenen Elma
    Aug 2 2013

    halin dya sa facebook komento ni

    Gloria Busayong : nen enjoy ako kang story mo about dogs…i love dogs may ayam man ako..this is my second one…very loyal companion ..keep writing kag i tag mo lang ako…thanks and take care.

    salamat gid ding Gloria padayon lang suporta sa pagbasa rugya sa balay..take care & God bless you muahhh…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments