Skip to content

February 10, 2013

Pagsaka sa Mt. Calavite

by Pangga Gen

Aga kang dyang duag kang palibot

Aga kang mala-Van Gogh nga painting kang palibot


Dennis Monterde/Ang Lagawan

Dennis Monterde/Ang Lagawan

Kag nadayon gid man ang saka sa namun sa Mt. Calavite sa Paluan, Mindoro Occidental. Harus tanan kami, first time namun mag-irimaway, kag tanan kami, first time sa bukid nga dya. Kapira run dya nga bes na-cancel, duro run gani nag-backout, hay may gamo-gamo sa area – may engkwentro kuno ang military kag NPA. Pero ginpanigurado ni Jepoy, ang amon expidition leader, nga wara run it gamo – naglisensya tana sa local office kang police kag military sa munisipyo kang Paluan, kag pati sa office kang DENR nga nagmono pa gani nga bahul ang tyansa namun nga makakita kami kang tamaraw.

Ang Mt. Calavite, isara sa tatlo ka area (ang sara, sa Mt. Iglit-Baco National Park kag ang sara, sa Mt. Aruyan, Sablayan) sa Mindoro nga kon sa diin makakita kang tamaraw (Bubalus mindorensis). Endemic dya nga tamaraw, kon syudon, idya lang makita sa Pilipinas partikular idya sa Mindoro. Pero hindi lang tamaraw ang makita idya sa Mt. Calavite. Kuon ni Solomon, ang Mangyan namun nga guide, may usa (Philippine deer) man kuno idya. Luwas dyan kara, duro man nga mga pispis nga nakita ko patas kang Olive-backed Sunbird (tiwis), Pied Fantail (saya-saya), kag Striated Grassbird. Kag amo dya ang nanamian ko sa pagsaka hay may makita kaw timo kag may maman-an nga bag-o nga sapat, luwas sa mga insekto, kahoy kag tanum nga makita sa bukid. Luwas dyan kara, mabatyagan mo nga proud ‘kaw sa atun nasyon hay nasaksihan mo nga tama ka bugana ang atun biodiversity. Nga nami raad nga sa pira ka adlaw, masaksihan man dya kang mga bata ukon apo mo ang dyang dunang manggad. Pero, sa pihak kang ilusyon nga ra, ang kamatuoran nga dasig man ang pagdura kang kagubatan. Samtang nagatuklad kami, nabatian namun ang igung kang motor. Motor kang chain saw. Lagari nga ginagamit sa pag-utod kang mga kahoy. Kon amat-amat nga gina-utod ang mga kahoy sa bukid, amat-amat man nga madura ang mga sapat nga nagapangabuhi digya patas kang tamaraw nga sa urihi nga isip, mga halos 350 ka bilog run lang ang nabilin, amo nga gin-deklara run dya nga critically endangered. Kuon ni Solomon, naabutan na pa kato nga duro pa ang mga tamaraw, usa kag baboy talunon kuno idya nga nagalihid.

Ang Campsite

Ang Campsite


Pagkatapos kang haros sobra apat ka oras nga tuklad, nakalab-ot kami sa campsite, kag dulum run. Pero masanag ang sirak kang bulan kag duro man ang bituon nga nagairigpat. Kon sayudon, nami ang tyempo sarum-an, hindi mag-uran. Ang plano raad namun, mabugtaw kami kang kasanagun, maghimus kang bahaw, kag magsaka sa tuktok, sa summit. Mga darwa hasta tatlo pa ka oras ang karayuon na kadya sa campsite. Ugaring hay manami ang ramig kang gabii. Muuk amon turog. Naadlawunan tamun bugtaw. Pero okay lang man hay pagguwa namun sa tent, nakatambad kanamun ang nami-nami nga view nga ginpinta kang bag-ong butlak nga adlaw. Halos tanan yellow. Matyag ko sa sulod kami kang sangka painting ni Van Gogh (labi run ang mga yellow wheat fields na nga paintings.) Nagpaayaw-ayaw kami kodak.

Kang nagabahaw kami, nagdesisyon kami nga sakaun namun ang summit, pero dali-un lang namun. Madara lang kami kang trail food (chocolates, energy bars) kag trail water. Hay daw wara’t sense nga dya kami run, di pa namun pag-idayunon nga mag-summit.

Ang Summit

Ang Summit


Wara man gid ti espesyal sa summit kang Mt. Calavite. Wara kaw ti makita nga view hay natabunan kang mga gal-um. Pero naagyan namun ang playground kang mga tamaraw kag usa. Kuon ni Solomon, kon gin-agahan raad namun kaina, may masipat-an pa siguro kami nga nagaharab tanda dya sa palibot. Pero okay lang, nali nag-irila run gid man tanda hay gamay run lang tanda. Kada antes kuno magsalup kag antes magbutwa ang adlaw lang tanda digya nagaagto – oras nga naga-tigbaylo ang palibot sa daw sangka nami-nami nga painting. Kag ang mga sapat gid lang nga dya ang adlaw-adlaw nga nakasaksi.
Si Solomon

Si Solomon


Sa pagsaka ko dya sa Mt. Calavite, may mga bagay nga hulas kag may mga bagay nga komplikado ako nga naisip. Patas kang kon paano ako dali na-satisfy sa experience – ang maka-agto sa sangka lugar nga wara ko pa naagtunan. Lugar nga manami kag may pinasahi nga mga sapat. Ang kon paano dali lang kami mag-intyendehanay kang mga imaw namun kapin pa kon may mabag-o sa itinerary. Pero may mga pamangkot man patas kang: andut sa pihak kang atun awareness, amat-amat gihapon nagadura ang atun mga kagubatan kag mga sapat? Andut padayon gihapon ang mga engkwentrohanay sa mga bukid? Andut hasta kadya, may patas kay Solomon nga nagakuon nga okay run tana kon makatapos sa elementary ang walo na ka bata kag makamaan lang sulat kang ngaran da kag makabasa? Nga kon binagbinagun natun, ang tanan dya, nagabalik sa fundamental question nahanungud sa kon ano sayudon ang mangin parte kang atun sosyodad, kon ano sayudon ang kalipayan kag ang padayon natun nga pagpangabuhi.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments