Skip to content

August 7, 2013

4

Ang Amon Balay sa Sinaja

by Pangga Gen


Joselito "Padyo" Padulla. Taga-Belison, Antique kag kadya manunudlo kang Special Education sa Maryland, USA.

Joselito “Padyo” Padulla. Taga-Belison, Antique kag kadya manunudlo kang Special Education sa Maryland, USA.

Nagadali ron gid ako mag-uli. Amo diya ang baratyagon nga nabatyagan ko kang sangka adlaw nga naghalin ako panapas tubo. Alas singko kato kang kahapunanon. Manugsalop ron ang adlaw kag maramig ang dapya kang hangin nga nagpamara kang akon balhas samtang nagapanglaktod ako sa taramnan pauli sa amon balay. Nagaragok-uk ron ang akon busong sa kagutom. Daw wara gid nagbuhay ang puwersa nga nabatyagan ko halin kang nagkaon ako kang pira ka bilog nga kamote kaina kang igma. Tapos ruman ang sangka adlaw. Mabalik pa kami sarum-an agud to nga matapos namun panghakot ang amon tinapas nga tubo para madara tanan sa galingan kag maraha ang kalamay nga amon parte-partehon kag ibaligya. Pira ayhan akon huray?

Pagtabok ko sa suba paagto sa amon balay, nakita ko dayon si nanay nga nagapanit kang langka. Daw haros wara pa ko nakalambot sa ugsaran ginsinggitan ko dayon si nanay kon ano ana nga ginaraha. Ang sabat na malaga kuno tana ka langka nga laktan kang baog kag batwan. Ti hambal ko, “Ay wara gid ti lakot nga karne?” Nagyuhom lang si nanay kag mag-ay-ay kang ana lima, dayon sabat, “Ti, ambi diya barakal mo, ay!” Nagkadlaw lamang ako kag ginbuol ko ang kutsilyo sa anang alima kag magkuon nga “Ako lamang mapadayon panit ka langka hay basi indi mo ‘ko kar-on pagtaw-an kang imo espesyal nga rinaha.”

Samtang nagahulat ako nga maraha ang linaga ni nanay nga langka, nag-agto ako sa likod balay. Ginbuol ko ang binangon nga nakasuksok sa dingding. Dayon nagbuka ako kang sambuo nga niyog nga layo. Gintadtad ko ang sulod kang niyog kag ginbubod sa mga piso nga dayon nagdirinalagan parapit kanakon kag nag-irinagaw kang tinadtad nga niyog nga ginasabwag ko sa lupa. Ang iba nagsarampok pa kag nagturusikanay.

Ang amon balay kun kis-a ginatawag kang iba nga payag ukon kamalig nga parahuwayan hay daw indi gid man angay makabig nga balay ilistaran. Ang anang kabahulon daw mga haros lima ka dupa lamang palibot. Ang anang atop nipa nga pawod kag ang dingding tinadtad nga kawayan. May gamay nga hagdan nga may tatlo ka lintang pasaka sa amon turugan. Ang salog kawayan man parehas sa kalabanan ka mga balay diya sa amon barangay. Apang bisan ang amon balay magamay lang kag larawan gid kang kaimulon, bukas ang amon pwertahan sa bisan sin-o nga mga abyan nga gusto magsulod kag mangape, kag mag-istorya kang anda nga mga eksperyensya sa pangabuhi.

Dumduman ko pa man ang sartin nga may mga mantsa ron kang tagok ka takway o kun ano pa nga mga laswa nga nangin dapli namon. Anom kami nga magburugto nga nagsararo sa mga sartin ngato. Pati ang amon tasa sartin man. Wara kami ti scotchbright nga panghugas ka pinggan. Ang amon ginagamit ka una bunot kang niyog nga ginahabunan kang Mr. Clean.

Sa koron kami nagaraha kang amon dapli kag ang amon gatong amo ang lipak nga kahoy nga ginapamurot namon sa bangtod ukon indi gani gina bis-ak kon may mga kahoy nga mapukan kang bagyo. Gani nga ang amon kaldero pirte ron ka itom sa sagwa tungod sa aso kang kahoy nga gatong. Ang amon banggerahan kawayan man. Kon manghugas gani diretso lang sa kalog dayon ginasireb kang pato kon may mga mumho nga mahulog sa hinugasan.

Anad kami tanan magkaon nga naga-alima lang hay pirambilog lang ang amon kutsara kag tinidor. Ginatigana lamang kon may bisita ang iba nga mga pinggan kag kubyertos. Kunsabagay, manami gid man mag-alima kon magkaon bisan pa ang dapli sinabawan. Pamuroton lang ang kan-on kag higupon ang sabaw halin sa sartin.

Duro pa gid nga mga eksperyensiya ang akon naagyan sa amon balay sa pagriligad kang mga tinuig. Ugaring nag-abot gid sa tion nga kinahanglan magbiya sa balay. Una naghalin ang darwa ko ka libayon nga baye agud to nga magpasimpalad kag mangita ka obra sa Manila. Kag nagsunod man ako kag ang darwa ko pa gid ka libayon nga mga laki. Asta nga sanday nanay kag tatay kag ang amon agot ron lang ang nabilin. Asta nga nabalitaan ron lang namon nga ang amon lugar ginbagyo kag gamay lang maanod ka baha ang amon balay. Paghubas kang tubig, naglihay ron pero gatindog man gihapon. Kag nagdesisyon lamang ang ginikanan ko nga magsaylo liwat sa iba nga lugar.


Ano ron ayhan ang itsura kang amon balay? Ambay lang kun may poste pa nga nagatindog ukon ginkaon ron kang anay tanan? Didto pa ayhan ang niyog nga igod rapit sa amon durunghan? Ang papag kag bangko nga kawayan didto pa ayhan? Ang taytay nga kawayan nga ginalatayan namon tabok sa kanipaan gabok ron siguro kag basi naislan ron ka bag-o.

Trese anyos ron ang nagligad kang urihi nga nagbiya ako sa amon lugar. Indi maman-an kon san-o ako makabalik. Lima ka tuig pa ayhan? Napulo? Baynte? Sa pagkamatuod, wara gid ako kamaan. Gusto ko man daad makita bisan ang gintukudan man lamang kang amon hayub-hayub nga amo ang nag-sapupo kanamon sa tag-uran, tag-init, kag tag-ramig. Nahidlaw ron gid ako sa balay nga nangin saksi kang pagpalangga kang amon ginikanan kanamon nga magburugto.

Mauli gid ako pira ka adlaw sa amon balay.

Advertisements
4 Comments Post a comment
  1. Nenen
    Aug 15 2013

    Kabay makauli kaw sa pagbisita. Batyagan ko ang imo kapung-aw. Padayuna ang pagsulat.

  2. albert
    Aug 7 2013

    Miss ku don mag uli sa antique! 🙂

Trackbacks & Pingbacks

  1. ‘Pagdakup sa Ilahas,’ Bag-o nga Antolohiya sa Kinaray-a | Balay Sugidanun
  2. 2013 in Review: Duro gid nga Salamat, kag Padayon Kita sa 2014 | Balay Sugidanun

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments