Skip to content

June 13, 2013

Ang Politically-Incorrect nga Uran

by Pangga Gen

BB13

Nenen Geremia-Lachica/Bag-ong Bahit

Nenen Geremia-Lachica/Bag-ong Bahit

Biyernes, alas-tres sa hapon. Nagapurukwat run buli ka mga tawo sa opisina. Gadali run ang tanan mag-umpisa ka anda’ng Sabado. Katuruyo, kataramad. Halin ka aga pa nga uran. Pagkatapos kang masubu nga inagihan kang duro nga mga panimalay kang nagwaswas ang Hurricane Sandy, ang kalabanan rugya sa Jersey daw nagasanting ang ugat kon magdamul uran, kapin pa kon may mga pagpaandam ang Weather Channel parte sa posible nga pagbaha. Wara ti nakauyon kang sige-sige nga pag-uran.Wangal kang mga tawo sa opisina: oh my God, when is this going to end? It is taking its own sweet time. Ay ti anhon, hay binabayi ang uran. What?!

Suno sa nabatian ko sa mga mal-am kauna, kon baskug ang bundak kang uran pero dali lang kag maghuraw dayon, laki kuno ria. Kon nagamantener ang pagtupa kag sige-sige lang nga daw wara’t katapusan, binabayi kuno. Nagkirinadlaw ang akun mga kaopisina. Sangka imaw ko nga bayi nagmuno: abaw ti, ka-negatibo kang paglantaw sa bayi kon amo. Antes ako makasabat kag makaumpisa kang mini-lecture parte sa pagkadominante kang bayi sa panahon kang ang nagapanguna kauna sa atun isla amo ang mga bayi nga babaylan, gin-unahan ako kang amun biostatistician nga laki ka sabat. Kuon na: ang bag-ong henerasyon kadya may lain nga perspektibo ukon paglantaw sa mga bagay-bagay kon ikumparar sa henerasyon kato kang atun mga mal-am. Dayon nag-istorya tana parte sa lola na nga kon kaisa kuno may ginapanghambal nga kon usisaun ayhan makuon natun nga “racist” sa kadya nga panahon pero wara na ria ginahungud kag wara’t malisya. Sa panahon ni lola na kato, nagakadlaw lang ang makabati pero sa kadya, ayhan makasakit kang baratyagun bangud bukut “politically correct”.

Malawid, masiuk ang istorya kang “political correctness” kag indi ako magtiraw sa pagpaathag. Mabasahan ria ninyo online kon interesado kamo magkatkat. Wara ko matandaan kon ano nga dekada dya nga termino nangin household term. Ang akun lang natandaan amo nga nasadyahan gid ako kato (kag hasta kadya) magbasa kang satire ni James Finn Garner (ginbalhag kang 1994), “Politically Correct Bedtime Stories: Modern Tales for Our Life and Times”.

Kasan-o gid bala ang katawhan ukon ang atun henerasyon nag-umpisa nga nangin sensitibo sa mga pamatyag kang iba’ng tawo, grupo, rasa, gender ukon kultura? Ang pagka-politically correct bala isara ka pagpabutyag kang empathy ukon dalum nga pagbatyag kag pagbutang kang atun kaugalingun sa sitwasyon kang atun isigkatawo? Isara ayhan dya ka produkto lamang kang media ukon natural nga paraabuton kag pagadangatan sa socio-cultural evolution kang sangka grupo ukon sosyedad? Kunsensya/tagabantay bala dya kang moralidad ukon isara sa mga produkto kang pagbalhin, pagtubo kag pag-ugwad kang sibilisado nga kalibutan?

Makahambal man kita nga sa sobra natun ka halung ukon andam, kon kis-a nakurong run kita sa dya’ng politically correct nga mga taraksan. Masinggit ang mga artist: diin run ang kahilwayan sa pagpabutyag kang nagabaha nga baratyagun kag nagaarawas nga mga panghuna-huna kon ipaagi sa mapino nga saraan kang political correctness? Kita nagaandam kon ano ang ihambal, isulat ukon i-drawing bangud basi politically incorrect kita kag mapaaway, mawad-an ka obra, makasuhan ukon matupa kita sa presohan. Ang artistic license naglus-aw hasta nga napara sa imahinasyon nga ginahigtan kang political correctness.

Ang tinaga una gid man nga gingamit sa pamulitika. Sa urihi gingamit ang termino sa pagsakdag kang ginatawag nanda nga multiculturalism. Ang pagsakup kag pagbaton kang nanarisari nga mga grupo, sekta, gender ukon kultura ginpaagi sa lengwahe kag bokabularyo nga neutral – wara ti diskriminasyon, wara ti may ginapakanaba. Ugaring kon kamatuoran ang pagahambalan, mabudlay ang pagpili kang neutral nga bokabularyo. Gani importante ang context ukon sitwasyon sa atun pagpahayag kang matuod-tuod. Pareho abi kon naigu ang imo rasa sa karadlawan nga istorya kang komedyante, pasakaan mo bala ka kaso? Batunon mo gid lang hay una sa tanan, nagbakal ikaw ka tiket kang komedyante nga nagabantugan sa pagpuntirya ka nagakalain-lain nga mga pangginawi kang mga rasa. Ikarwa, sakit batunon pero tuod gid man gali ang obserbasyon parte sa imo rasa. Sa amo dya nga linya sarang natun mahambal nga ang political correctness kamatuoran nga ginaputos sa gamay nga kabutigan ukon kis-a karadlawan man agud sarang ipabutyag sa publiko. Pero bisan pa, may mga sitwasyon nga malabuhok gid lang ang nagaseparar kang political correctness kag huyap, tapungol ukon kaso.

Atun balikan ang uran. Kon ginpaanggid ka mga mal-am ang sahi ka uran sa pagkabayi ukon pagkalaki, ria bangud anda napanilagan kag napamatud-an nanda sa anda’ng pagpangabuhi. Kon sa kar-on nga panuruk kag taraksan, abtik kita sa paghusga nga sexist, discriminatory kag negatibo ang pagkabig nanda sa kababainhan. Pero kon usisaun, naigu gid nanda ang sentro kang sangka isyu nga masami ginatago ukon ginahutik: ang atun sekswalidad. Panulay nga uran pero ang atun mga mal-am nagtangra man lang sa langit kag naggamit kang anda’ng sentido kumon. Ang anda’ng pag-usar ka uran sa pagpaathag kang kinatuhay kang bayi sa laki konkreta nga obserbasyon kag nagapatimaan kang suud nga pagkilala nanda kang anda’ng lawas.

Pasayluha lang ninyo ako hay basi nangin politically incorrect man ako sa pagkatkat kang pinasahi nga istorya kang uran halin sa mga mal-am. Makadlaw man kita kag maghusga pero indi bala, tuod gid man?

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments