Skip to content

Posts from the ‘PADYA KINARAY-A’ Category

17
Nov

Nakalupad Liwan Ako! ni Elma Ayson-McKeown

Ang akon darwa ka bata nga laki kag nobya. Graduation Day.

Ang akon darwa ka bata nga laki kag nobya. Graduation Day.


Nay Nenen/Panan-awan sa Adlaw

Nay Nenen/Panan-awan sa Adlaw

Sa malawid nga panahon, ang pagpasensya ko sa paghulat ka tama nga oras kag tiempo, natuman gid man. Sa kagustuhan man gid kang atun mayad kag mahigugmaun nga Dios, nabaton ko ang regalo na nga buhay ko run ginahulat.

Biyente tres anyos man gid ang nagligad nga ako nabarian ka pakpak nga indi makalupad. Bisan damguhon ko pa nga maabot indi gid matabo. Apang sa gihapon wara ako naduraan ka paglaum. Duro nga tinuig kag duro nga mga pinalangga sa kabuhi ang pumanaw run sa pihak nga kinabuhi halin pa sa Lola, Tatay, mga tiyo kag tiya, mga manong, mga amigo, amiga kag mga kakilala kapamilya indi ko na makita nga buhi pa. Mabudlay kay sa marayu ako kag mabudlay gid ang sitwasyon ko. Ang nakakilala kanakun kag nakabasa kang akun mga istorya rugya sa Balay Sugidanun inyo ako maintiendihan kon andut nga indi ako makauli sa Antique.

Una ko gid nga paglupad liwan kang Mayo 17, 2016 pa-California

Manugtapos sa kolehiyo ang akun agut nga si Matthew. Abril pa lang, masaku ang bisita ko sa mga doctor ko agod matugroan ka papel nga makabiyahe ako. Salamat sa Ginuo, nakalupad gid man ako kaimaw ang akun pangarwa nga bata nga si Louie. Abi ko gani indi man madayon kay nakagat akun kahig kang akun kuti nga si Lex kag gindara ako sa emergency care gid.

Ako sa liwan ko nga paglupad kag paglagaw kaiamw ang pamilya.

Ako sa liwan ko nga paglupad kag paglagaw kaiamw ang pamilya.


Pero nadayon ang akon pagpanaw bisan masakit ang natuo nga kahig. May bandahi kag gakiang-kiang pa pero may baston nga gindara ingkaso akun kinahanglanon. Masadya, malawid nga paglupad kag ma-stressful ang pagbiyahe halin sa Portland jetport, Maine paagto sa Laguna Beach, California. May lay over pa sa Newark bag-o pa-John Wayne Sta Ana. Medyo indi mayad ang pamatyag ko pag-abot rugto sa airport. Nagsakay kami sa taxi paagto sa ginaistaran kang akon agot sa Laguna Beach. Sa dalanun pa lang, gin-video ko ang amun pagsakay. Makita ko ang mga kalbo nga mga bukid. Ang nagkaiba kay naghalin kami sa Pine tree State; ang amun mga bukid puro green ang kakahoyan.

Masadya gid nga nakita ko sanda nga tatlo: sanday Chelsea, Matthew kag Cygni. Malipayon gid kami nga nakaabot. Nagpahuway anay kami hasta hala istoryahanay kag nagguwa para magkaun kag maglagaw sa Irvine, CA.

Lagaw sa Irvine, California
Abaw, kanami lang nga lantawon sa malapad nga mall kag iba iba ang mga bilding kag duro masarisari nga mga tawo. Hala picture-picture lang gid opisyo ko bisan nga daw indi run mayad ang akun pamatyag; daw masuka, gatuyob pa akun ulo, mahinay kag kuri ang akun pagpanaw nga gasunod sa tatlo. “Okey lang ako,” sabat ko kananda sa pamangkot kon kamusta ako.

Sa Wood Ranch, Irvine Spectrum kami nagkaun. Ay abaw, bag-o magkaun indi gid mayad pamatyag ko. Daw masuka run gid ako. Nagdalagan ko lagi sa restroom; pira pa ka beses ako gani paagtu pabalik. Nagpangayo ako ka mainit nga tubig kag tsaa nga imnon ko pagkatapos nakakaun. Nagmayad gawa pamatyag ko pagkatapos suka.

Naglagaw anay kami nga apat kag manami lang lantawon kon gabii kay masanag man ang palibot. Ok run ako bisan nga may jet lag pa bag-o magbalik sa apartment sa Laguna Beach. Masadya nga nakasipal man gid ako liwan kay Cygne, ang pispis nga nakabakasyon man gid sa Maine.

Mayo 18 hasta Mayo 29, 2016 sa Laguna Beach, CA

Masako ang akun agut kag ang amiga na sa mga aktibidades kang eskuwelahan. Kang mga masunod nga adlaw, nagpa-Irvine kami sa Honda car dealer. Salamat, wara it problema ang akun agut, nakabakal kang kotse na nga indi run kinahanglan nga mag-cosign pa ako pareho kauna kang sa Maine pa tana. Manami anang credit history kag score, may graduation award pa, kag halin sa gina-obrahan na may dokumento kang suweldo kag pagkatapos ka anang graduation, maumpisa pa tana obra sa Blizzard Entertainment Company!

Graduation gift. Bahul ang akon kalipay nga nagdaragkul nga mayad ang akon mga bata nga laki.

Graduation gift. Bahul ang akon kalipay nga nagdaragkul nga mayad ang akon mga bata nga laki.


Malipayon kami. Sakay sa kotse ni agut, nag-agtu kami liwan sa Irvine Spectrum. Pagsunod nga adlaw, sa Laguna Beach. Naglagaw kami sa mga tourist spots. Kag Pkang masunod pa gid nga adlaw, sa Los Angeles pa-Anaheim, rugtu sa Disneyland para magkiritaay ka pamilya ni Chelsea, ang pamilya Dostert nga naghalin pa sa Oregon.

Masadya nga nagkilalahay kag nag-irimaway kami. Ay abaw, sobra gid ako, hala imaw ako magsakay sa mga fun rides parehas ka Thunder Mountain, Hyper Space Mountain, Splash mountain, kag iba pa. Pagsunod pa gid nga nga adlaw, nag-attend kami sa eskwelahan kang Senior Art Show presentation. Nakilala ko, na-handshake ang Presidente ka LCAD kag may letrato pa kami kaimaw na. Kanami lang batyagun nga ginakilala kag gintugruan man dungog kay ako ang nanay ni Matthew. Ginakalipay gid ka eskuwelahan ang mga accomplishment ka mga estudyante. Nagdaug si Matthew sa Blizzard student art contest.

Litrato ko kang Disneyland sa guwa.

Litrato ko kang Disneyland sa guwa.


Bisan makapoy ang akun lawas, masadya gid ako. Ilabi na kaimaw kadya ang pamilya ni Chelsea kag rugya pa sa art show. Pagkatapos kang art show, nagpa-Irvine Spectrum kami. Hasta magbulaganay sa mga Dostert.

Pagsunod nga adlaw, Mayo 22, graduation nanday agut kag Chelsea. Kanami lang lantawon nga naka-gown sanda. Nakapa-letrato ako kaimaw ang Presidente nga si Jonathan Burke. Halin sa umpisa, kalipay ang akun nabatyagan sa paglantaw sa programa hasta makita ko ang akun agut nga nagsaka sa stage sa pagbaton ka anang award kag diploma.

Duro man ang nagapanginbulahan man gid kanakun.

Kang matapos ang seremonya, nag-selebrar kami kaimaw kang pamilya Dostert. Masadya lang gid kag amo man ang katapusan nanun nga pag-imaway kay kang masunod nga adlaw, mabalik run man sanda sa Oregon.

Kaimaw ang pamilya ni Chelsea.

Kaimaw ang pamilya ni Chelsea.


Duro gid nga salamat sa atun Mahal nga Dios sad yang padayon nga grasya kanakun kag sa akun pamilya.

Advertisements
28
Jul

Ginlingling Ko ang Darwa ka Láki nga Nagapangihi sa Praga ni JOHN IREMIL E. TEODORO

Litrato ni J.I.E.Teodoro.

Litrato ni J.I.E.Teodoro.


KUON KANG KATAW / JOHN IREMIL E. TEODORO / Ginbata kag nagbahёl sa baybayёn kag taramnanan kang Maybato Norte, San Jose de Buenavista, Antique. Sangka premyado nga manunulat, awtor tana kang pulo ka mga libro kang mga binalaybay, sugidanёn, kag sanaysay sa Kinaray-a, Filipino, Hiligaynon, kag Ingles. Miyembro tana kang Executive Board kang Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL). Tana ang Bise Presidente kag Kalihim Heneral kang ORYANG: Katipunan ng mga Gurong Filipino para sa Bansang Filipino. Nagaestar tana kadya sa Syudad Pasig. (Credit sa Portrait kang Manunulat: FUSIN).

KUON KANG KATAW / JOHN IREMIL E. TEODORO / Ginbata kag nagbahёl sa baybayёn kag taramnanan kang Maybato Norte, San Jose de Buenavista, Antique. Sangka premyado nga manunulat, awtor tana kang pulo ka mga libro kang mga binalaybay, sugidanёn, kag sanaysay sa Kinaray-a, Filipino, Hiligaynon, kag Ingles. Miyembro tana kang Executive Board kang Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL). Tana ang Bise Presidente kag Kalihim Heneral kang ORYANG: Katipunan ng mga Gurong Filipino para sa Bansang Filipino. Nagaestar tana kadya sa Syudad Pasig.
(Credit sa Portrait kang Manunulat: FUSIN).

PAGSËLËD ko sa courtyard kang Franz Kafka Museum ang una ko nakita amo ang estatwa sa tënga kang darwa ka láki nga nagapangihi. May pira ka mga tawo nga nagasëlëng kadya kag nagakirinadlaw. May sangka dalagita nga puti nga game nga nagposing sa tënga kang darwa ka laki.

Kalbo ang darwa ka laki. Siguro nahëman sa bronse pero ang bilog nanda nga lawas may mga linya-linya nga ang epekto sa mata daw hologram sanda. Nagahulag ang andang hawak asta hita. Nagasaka-panaog man ang andang kinatawo nga daw bahël nga Swiss knife nga may nagasumpit nga ihi. Ang ginatindëgan nanda nabaw nga pond nga may masinaw nga tubig.

Wara sanda nagayëhëm. Ginasëlëng nanda sa mata ang sara kag sara. Nagapataasay kang ihi? Amo bala dya ang Kafka humor? Nagkadlaw ako sa akën kaugalingën. Ginpiktyuran ko sanda gamit ang iPad ko kag cheappanggels nga digital camera nga violet. Excited rën ako magsëlëd sa museo. Nalipat ako nga sëlngën ang tig-ulo kang estatwa nga to kag kon sin-o ang eskultor.

Hi-tech ang Franz Kafka Museum. Nagagamit kang mga sulo, sound, kag video sa pag-istorya kang kabuhi kadyang manunulat kang Praga, kag sa pagpatiraw kang anang mga sinulatan. Dëlëm kag itëm ang mga dingding kag kortina sa sëlëd. Daw nagasëlëd ikaw sa utok ni Kafka.

Litrato ni J.I.E.Teodoro.

Litrato ni J.I.E.Teodoro.


Sa kolehiyo pa ako sa University of San Agustin kang mabasa ko ang The Metamorphosis. Mëgë dya nga nobela parti sa sangka láki, si Gregor Samsa (Indi ko malipatan ang ngaran na), nga pagbugtaw na sangka aga higante rën tana nga tánga. Dalming. Pagkatapos ko basa kadya, sunod ko nga ginhëram ang mas damël na nga nobela nga The Castle. Maan, indi ko maintiyendihan kag wara ko gintapos basa. Kag wara rën ako nagbasa pa liwan kang mga sinulatan na.

Ginbata si Kafka sa Praga kang 1883 nga kato sentro kang Bohemia nga sakëp kang Austro-Hungarian Empire. Kadya ang Praga ang kapital kang Czech Republic. Sa siyudad nga dya tana nagbahël, nag-eskuwela, nag-obra, kag nagsulat. Tëngëd darwa ka gabii lang kami rugto kag may sangka adlaw lang ako nga maglibot, ginpangako ko sa akën kaugalingën nga bisan ang museo na lang nga dya ang agtunan ko okey rën ako. Amo ria pag-check in namën sa hotel, nangayo dayon ako kang mapa kag ginpangita kon sa diin ayon ang museo. Medyo rayë sa amën hotel pero puwede panawon.

Antes pa ang kami magbiyahe, ginbaydan rën ni Jonas ang city tour namën nga apat. Bëkët man abi tana pamilyar sa Praga kag indi tana kamaan kang lengguwahe. Ti imaway kami nga apat sa city tour. Kang magpondo ang tourist coaster namën sa Prague Castle kag nanaog kami mamasyar kag magpapiktyur, gintsek ko ang mapa. Daw rugto lang sa idalëm gawa ang museo sa Dalan Cihelná. Medyo rayë pero makita ko ang sikat nga Charles Bridge kag suno sa mapa rapit ang museo sa tulay nga dya. Ginaburubanta ko nga mga sangka oras nga panaw. Mayad hay panaog man hay sa ibabaw kang bukid ang kastilyo.

Kang makita ko ang lapad nga hagdanan panaog sa direksiyon kang Charles Bridge, naglisensiya ako kanday Mimi kag Jonas nga indi rën ako magtawas sa city tour. Mapanaw lang ako kag pangitaën ko ang Franz Kafka Museum. Dayon man sanda nagpasugot. Nag-amag si Juliet kanakën. Pero ginhambalan namën nga indi puwede tana magtawas hay mapanaw lang ako pauli sa hotel kag rayë.

Medyo dalëm gid man ang hagdan nga ginapanaugan ko halin sa plasa kang kastilyo. Tëngëd pasado alas-dose rën, nangita anay ako kang restawran nga kan-an ko. Siyempre ang ginpili ko, restawran nga isut lang ang tawo. Nagkaën ako kang spaghetti Bolognese sa sangka Italian restaurant. Guwapo daad ang tatlo ka waiter garing wara sanda nagayëhëm. Nadiskubre ko later nga wara gid man gali nagayëhëm ang mga waiter kag waitress sa Praga. Bisan sa restawran kang hotel namën, wara man nagarëyëhëm ang nagasirbe kanamën. Amo dya siguro ang idea nanda kang mangin pormal kag respectful sa mga kustomer.

Halin sa restawran, pira man gawa ka mga dumaan nga kalye ang gin-agyan ko. May sangka parke pa ako nga naagyan nga rakë mga kahoy kag bulak. May mga bench nga puwede pungkuan. Isut lang ang mga tawo. Kon wara ko lang ginapangita ang museo ni Kafka, nami daad mag-istambay anay rugto. Pira pa ka kalye ang ginbaktas ko antes ko makita ang litrato ni Kafka sa rayë. Nagdalidali ako agto kag rugto gid man ang ginasagap ko nga museo.

Abaw, lima gid tana ka libro ang ginabakal ko sa Franz Kafka Museum Shop. Siyempre may imaw pa dya nga t-shirt kag tote bag. Maan dyan. Pero wara ako naluoy sa akën debit card. Bahala rën kon mamulubi ako. Maagwanta dapli ka asin e pagbalik sa Manila!

Litrato ni J.I.e. Teodoro.

Litrato ni J.I.e. Teodoro.


Siyempre nagbakal gid ako kang The Metamorphosis and Other Stories (Oxford University Press, 2009). Mabakal ko man dya tuod sa Manila pero mayad tana ria nga rëgya ko gid ginbakal sa Praga. May tatlo man ka gagmay nga hardbound nga ginbalhag kang Twisted Spoon Press: Contemplation (una kuno nga libro ni Kafka. Dalming. Natapos ko basa kang nagabiyahe kami halin sa Praga paagto sa Krakow.), A Hunger Artist, kag A Country Doctor. Ang panglima, Letters to Milena. Nami ang mga sulat nga dya hay very human si Kafka rëgya. Sa kadalëm kag kadëlëm abi kang mga estorya na, daw may pag-dark angel ang dating na. Siyempre mga translation lang dya tanan hay sa Aleman nagsulat si Kafka.

Mga darwa man ako ka oras sa sëlëd kang museo. Pagguwa ko, may nakita ako nga gamay nga plasa nga may mga purungkuan nga naharunan kang magapa nga mga kahoy. Dapat maági gid ako sa Charles Bridge patabok sa Old Town. Kunsabagay, amo gid man dya ang pinakarapit nga tulay. Pero napanëmdëm ko, timprano pa man. Kag alas-diyes pa nagasalëp ang adlaw. Indi ko kinahanglan magdali uli sa hotel.

Litrato ni J.I.E. Teodoro.

Litrato ni J.I.E. Teodoro.


Nagpungko ako sa sangka bench nga kahoy sa gamay nga plasa kag ginbasa ko ang libro kang mga sulat ni Kafka. Kag na-in love dayon ako kana. Magluwas nga guwapo tana sa darwa ka litrato na sa sagwa kang museo.

Kang makabatyag ako gëtëm, nagsëlëd ako sa sangka gamay nga coffee shop sa tabok-karsada nga ang ngaran Bakeshop: Little Bakery. Gusto ko mangape kag magkaën kang tinapay ukon keyk para may energy ako magpanaw. Guwapo kag bëët ang puti nga laki nga bantay. Kamaan mag-English. May mga keyk kag tinapay sa kristal nga estante. Sa sangka gamay nga lamesa, may macaroons. Nag-order ako kang kapi kag darwa ka macaroons—pink kag green. Namit!

Halin sa kapihan nga to gintultol ko ang dalan paagto sa Charles Bridge. Pero antes ako makalab-ot sa dumaan nga tulay, naghapit anay ako sa sangka gamay nga estudyo kang sangka pintor kag nagbakal kang ref magnet kang Praga nga ang disenyo halin sa isara sa mga peynting rugto. May ginsëdlan man ako nga bookstore nga nakapangaran kay William Shakespeare nga puro libro sa Ingles lang ang baligya. Nakabakal ako rugto kang sangka libro ni Wisława Szymborska hay ang sunod namën nga destinasyon—Kraków, Poland.

Medyo patuklad ang karsada pabalik sa hotel namën. Pasado rën ala-siyete ti gabii. Sakit rën ang akën mga kahig ka panaw. Alas-dose pa lang kang udto-adlaw, nagapanaw rën ako nga nagapanaw sa palibot kang Praga. Daw wara man ako nakabatyag kang kakapoy hay nami ang mga makita—mga dumaan nga byilding, mga bulak, mga madëagën nga baligya, mga guwapo nga laki nga iba-iba ang korte kag kolor.

Sara pa, bisan mainit ang sirak kang adlaw, bugnaw ang hëyëp kang hangin kag ramig sa pamatyag kon sa haron ako nagapanaw. Amo ria bisan nga nagatalang ako hay nagasararanga lang ang mga dalan, daw sa wara lang kanakën. Wara gid ako ginapamalhas kang bongga.

Pero tatlo pa ka karsada ang laktëdën antes ko makaabot sa hotel. Darwa gid ba ako ka beses nagpahuway sa binit-karsada. Mayad hay may mga bangku man. Nagpungko pa gani ako kag nagpanigarilyo kang sangka stik sa lapad nga bisagra kang bintana kang sangka bangko. Mayad hay sanag pa ang sirak kang adlaw. Pero laka rën e ang mga nagaagi nga sarakyan kag mga tawo.

Daw malup-og rën gid ako pagtuktok ko sa amën kuwarto. Si Juliet ang nagbukas. “John! Nakëlbaan kami ambi namën nadura ikaw!” hambal na nga nasadyahan gid nga makita ako. “Nag-itëm ikaw kag nagniwang,” hambal na.

“Siyempre, Be kaina pa akong kang alas-dose nagapanaw,” sabat ko.

Matapos ako makapahuway gamay, ginpakita ko kanday Mimi kag Jonas ang mga piktyur ko. “Be, sëlnga bala may ginpikyuran ako nga darwa ka laki nga nagapangihi,” hambal ko kay Juliet.

“Ha? Andët ginpiktyuran mo? Bawal ria rëgya sa Europe!” hambal na dayon parapit kag sëlëng sa iPad ko. “Ay, mga estatwa man lang gali,” kuon na kag dayon kadlaw.

“Kuya, shower ikaw anay antes magturog. Basa ikaw kang balhas,” hambal ni Mimi.

Mëëk ang turog ko kang gabii nga to. Pero pagkaaga pagbugtaw ko, nagasakit rën ang akën nawala nga tuhod kag batiis. Nabëdlayan ako magsaka kag magnaog sa hagdan.

 

 

[27 Hulyo 2016 Miyerkoles

Lenhovda, Sweden]