Skip to content

Posts from the ‘JONATHAN DAVILA’ Category

21
Apr

Ang Kaso sang Dumaan nga mga Puno ni Jonathan Davila 

Kahoy sa Suba


Tani may layi diri sa Negros ukon sa bilog nga Pilipinas, sa diin ang mga may malapad nga duta kinahanglan may isa ka parte nga tamnan nila sang kahoy nga dumaaan ukon ang mga gapamunga.

​Paminsara bala kun may pulo ka tawo nga may tag pulo man ka ektarya kag ang kada isa sa ila maghatag lang sang isa ka ektarya nga tamnan nila sang kahoy.​

​May mga puno nga sa sulod lang sang lima ka tuig gabunga na, pareho sang langka kag bayabas. May ara man nga sa pito ka tuig ukon pulo. Kun dumaan pareho sang almasiga kag mga lawaan siyempre malawig, pero mabakod naman nga tagkapot sang duta kag tubig.

​Matuod ang hambal sang mga tigulang nga ang panahon daw pisok lang sang mata. Kun gusto mo magbilin sang handumanan sa imo mga anak, tanum ka sang kahoy nga gapamunga kay kada saka kag singit nila madumduman ka na nila.

​Mapasalamat man na sa imo ang mga kabog kay may mga luto sila nga bunga nga kaunon. Ang mga maya kapra may pugaran. Ang mga tiwis kag pirot may duyan-duyanan nga mga tayok. Ang sagoksok may hulunan sa udto adlaw para manawag sa mga panulay nga iya makita.

​Kun gintanom mo ang ini nga puno sa kilid dalan, ay, pasalamatan ina sang nagalagaw nga mga bata pareho sa akon sang una. Grasya gid ina sa mga pakyador nga nagapanglakaton sa pagpuli kag wala sang inugbakal sang pamahaw.

​Paminsara bala ang isa ka ektarya sang puno. Sa gab-i dira gid mapasilong ang mga tikling, pakuro, pitaw, kag halo. Sa idalum sina pwede ka katakod sang duyan. Pwede ka dira kapanagu-ay, lagsanay kag shatbung. Pwede mo dira buy-an ang mga manok, karabaw, kag kanding.

​Kada tuig may kinaing ka nga prutas nga dugoson. Indi mo kinahanglan sugo-on ang kahoy para mamunga. Regalo niya ina sa imo kay gintanum mo siya.

​Kun nanutaran mo, ini nga mga bagay libre lang tanan kag indi kinahanglan nga bantayan gid sa tanan nga oras. Life attracts life. Life rewards life. Wala sang gasto. Ang liso ara man lang dira nagahulat nga itanom.

​Tani may layi lang nga amo sini. O basi may ara man gid. O basi tamaran na ang tanan kay wala man dayon gapamunga kwarta ang mga puno.

​Kalaw-ay abi lantawon nga halos ang tanan nga mga uma ginahimo na subong subdivision. Tapos ang mga subdivision kalabanan wala man probisyon para sa matuod gid nga eco-park.

​Naglabay ako sa isa ka talamnan nga ginabuldos kay himuon subdivision. Kanami sang mga balay nga gindrowing sa billboard, pero kadiutay sang tanom.

​Tani kun mahuman ini may mga kakahuyan man lapit sa children’s playground. Mas nami pa gid kun nagapamunga.​

 

Advertisements
21
Apr

Indi Tuod ang El Niño ni Jonathan Davila

MANININGAD SA SIYUDAD / Si Jonathan Davila tagdaug sang Una nga Padya sa Binalaybay sa IYAS Hiligaynon Literary Prize 2013. Maestro siya sa St. La Salle-Bacolod halin sang 2002. Padayon sia gasulat sang binalaybay sa Hiligaynon, English, kag Filipino. Miyembro sia sang Santermo Writers Group sang Bacolod. Mahilig sia sa gitara, maglagaw sa uma, kag manuhot-suhot.

MANININGAD SA SIYUDAD / Si Jonathan Davila tagdaug sang Una nga Padya sa Binalaybay sa IYAS Hiligaynon Literary Prize 2013. Maestro siya sa St. La Salle-Bacolod halin sang 2002. Padayon sia gasulat sang binalaybay sa Hiligaynon, English, kag Filipino. Miyembro sia sang Santermo Writers Group sang Bacolod. Mahilig sia sa gitara, maglagaw sa uma, kag manuhot-suhot.

Suno sa mga balita ara kita kuno sa ginatawag nga extended El Niño. Kagina sang aga sang nagahaboy ako sang basura, ginpamangkot ako sang akon tupad balay nga foreman kung matuod ini kag ang sabat ko indi.

Wala ako nanugid sa iya nga nahadlok ako sa El Niño kay madumduman ko ang daw duha ka dangaw kalapad nga bangag sa duta sang mag-El Niño sang 1990. Madumduman ko nga nagatulog ako sa papag kun gab-i nga wala sang t-shirt kay maskin ang hangin sa gab-i mapaang kag mapilit sa panit. Kun adlaw gina-antos namon ang halos lima lang kakabo nga paligo kay nahubas ang bubon nga halin sang gamay pa si Tatay ginakuhaan na nila sang ilimnan kag inugpanghugas. Lab-as gihapon sa akon pamatyag ang igo sang init sa panit nga sa dalayun mahapdi kag nagapalitik sa amon bibig. Pero ang pinakalabaw sini, nasubuan ako maminsar nga kada aga, lantawon namon ang talamnan nga wala sang buhi nga tanom ukon mga pispis man lang nga gapalayag.

Ang summer sa siyudad tion para magswimming sa baybay pero sa uma pareho sa amon tigkiriwi ini. Tion ini nga ang mga manok, pato, pabo, kag iban pa nga kasapatan nga pwede masulod sa sako gakaladula kay sigurado nga ginasud-an sang mga tamaran. Sa mga mapisan naman nagakadto sila sa baybay para manginhas, manahid, ukon manalom.

May mga beses man nga ang mga nagalibod sang lab-as ginabayluhan namon sang bugas, kay anhon mo ang bugas kun wala ka naman sang sud-an. Kung wala na gid, last recourse ang uga nga tabagak, guma-a, ukon balingon nga ilunod sa lupo kag monggo.
Indi ko gusto nga masulit naman ini nga bagay. Amo nga indi ko gusto paminsaron nga tuod ang El Niño. Bilang isa ka tinuga nga nagdako sa kaalwan sang uma, nagasalig ako gihapon sa kalangitan nga pirmi ko ginatangla kag ginapangayuan sang pagkaon, kuwarta, kabuhi, kaalam, kag pag-atipan nga magaliwat ang iya ginhatag nga mga patimaan. Kag kita, kun gusto man gid naton buligan ang mga tanum, mga sapat kag mga mangunguma mas maayo nga buligan naton paminsar nga indi tood ang El Niño, pareho sang ginhimo ko sa akon tupad balay.

Sang ginhambal ko kay Kid Batawel nga maskin summer maulan sa gihapon nakita ko ang skepticism sa iya guya. Ginhikap niya ang iya kalbo kag naglungo. Anad na abi sa construction si Kid Batawel amo nga siguro daw ka mala gid sang iya pagpati nga indi madayon ang El Niño. Gusto ko tani walihan si Kid Batawel nga wala sang sino man nga nagakontrolar sa mga bagay nga iya sang kalibutan kay maskin sa Bibliya nabutang nga kun ano ang ginapaminsar sang tawo most likely amo man ang dalagan sang iya kapalaran kag hitabo sa sina nga adlaw. Pero wala ko gindayun.

Ginhambalan ko na lang si Kid Batawel nga para sa amon nga mga taga-uma, ang panganod may dala nga ulan, kag kun magtipon ini, magtinir, kag maglinaw sigurado nga may talithi nga mahulog. Actually ang ginapaminsar ko sadto, amo nga why not tilawan uli naton nga tanglaon ang langit kag pangayuon sang direkta sa Diyos ang ulan. Ginhimo ini Abraham sadto kag wala sang rason nga indi man naton pwede himuon subong.

Sang nagligad nga adlaw nangayo ako sang ulan kay nabatian ko kay Tatay nga naganinit ang tubi nga gaguwa sa deep well didto sa uma. Sang nagligad lang nga gab-i nag-ulan kag kagina naman sang aga nagtalithi. Indi ako sigurado kun nakadab-ot ini didto sa amon pero sigurado ako nga ang mga panganod nagapadayun. Kun magtayuyon ini, maskin sa tig-ilinit sarang may matanom, ang mga nagapanagyaw maskin pila lang ka nahut, sa salapi sarang may garabon. Kag ang El Niño paagi sa pagpaminsar pwede gali ligwaton.