Skip to content

Posts from the ‘JONATHAN DAVILA’ Category

21
Apr

Indi Tuod ang El Niño ni Jonathan Davila

MANININGAD SA SIYUDAD / Si Jonathan Davila tagdaug sang Una nga Padya sa Binalaybay sa IYAS Hiligaynon Literary Prize 2013. Maestro siya sa St. La Salle-Bacolod halin sang 2002. Padayon sia gasulat sang binalaybay sa Hiligaynon, English, kag Filipino. Miyembro sia sang Santermo Writers Group sang Bacolod. Mahilig sia sa gitara, maglagaw sa uma, kag manuhot-suhot.

MANININGAD SA SIYUDAD / Si Jonathan Davila tagdaug sang Una nga Padya sa Binalaybay sa IYAS Hiligaynon Literary Prize 2013. Maestro siya sa St. La Salle-Bacolod halin sang 2002. Padayon sia gasulat sang binalaybay sa Hiligaynon, English, kag Filipino. Miyembro sia sang Santermo Writers Group sang Bacolod. Mahilig sia sa gitara, maglagaw sa uma, kag manuhot-suhot.

Suno sa mga balita ara kita kuno sa ginatawag nga extended El Niño. Kagina sang aga sang nagahaboy ako sang basura, ginpamangkot ako sang akon tupad balay nga foreman kung matuod ini kag ang sabat ko indi.

Wala ako nanugid sa iya nga nahadlok ako sa El Niño kay madumduman ko ang daw duha ka dangaw kalapad nga bangag sa duta sang mag-El Niño sang 1990. Madumduman ko nga nagatulog ako sa papag kun gab-i nga wala sang t-shirt kay maskin ang hangin sa gab-i mapaang kag mapilit sa panit. Kun adlaw gina-antos namon ang halos lima lang kakabo nga paligo kay nahubas ang bubon nga halin sang gamay pa si Tatay ginakuhaan na nila sang ilimnan kag inugpanghugas. Lab-as gihapon sa akon pamatyag ang igo sang init sa panit nga sa dalayun mahapdi kag nagapalitik sa amon bibig. Pero ang pinakalabaw sini, nasubuan ako maminsar nga kada aga, lantawon namon ang talamnan nga wala sang buhi nga tanom ukon mga pispis man lang nga gapalayag.

Ang summer sa siyudad tion para magswimming sa baybay pero sa uma pareho sa amon tigkiriwi ini. Tion ini nga ang mga manok, pato, pabo, kag iban pa nga kasapatan nga pwede masulod sa sako gakaladula kay sigurado nga ginasud-an sang mga tamaran. Sa mga mapisan naman nagakadto sila sa baybay para manginhas, manahid, ukon manalom.

May mga beses man nga ang mga nagalibod sang lab-as ginabayluhan namon sang bugas, kay anhon mo ang bugas kun wala ka naman sang sud-an. Kung wala na gid, last recourse ang uga nga tabagak, guma-a, ukon balingon nga ilunod sa lupo kag monggo.
Indi ko gusto nga masulit naman ini nga bagay. Amo nga indi ko gusto paminsaron nga tuod ang El Niño. Bilang isa ka tinuga nga nagdako sa kaalwan sang uma, nagasalig ako gihapon sa kalangitan nga pirmi ko ginatangla kag ginapangayuan sang pagkaon, kuwarta, kabuhi, kaalam, kag pag-atipan nga magaliwat ang iya ginhatag nga mga patimaan. Kag kita, kun gusto man gid naton buligan ang mga tanum, mga sapat kag mga mangunguma mas maayo nga buligan naton paminsar nga indi tood ang El Niño, pareho sang ginhimo ko sa akon tupad balay.

Sang ginhambal ko kay Kid Batawel nga maskin summer maulan sa gihapon nakita ko ang skepticism sa iya guya. Ginhikap niya ang iya kalbo kag naglungo. Anad na abi sa construction si Kid Batawel amo nga siguro daw ka mala gid sang iya pagpati nga indi madayon ang El Niño. Gusto ko tani walihan si Kid Batawel nga wala sang sino man nga nagakontrolar sa mga bagay nga iya sang kalibutan kay maskin sa Bibliya nabutang nga kun ano ang ginapaminsar sang tawo most likely amo man ang dalagan sang iya kapalaran kag hitabo sa sina nga adlaw. Pero wala ko gindayun.

Ginhambalan ko na lang si Kid Batawel nga para sa amon nga mga taga-uma, ang panganod may dala nga ulan, kag kun magtipon ini, magtinir, kag maglinaw sigurado nga may talithi nga mahulog. Actually ang ginapaminsar ko sadto, amo nga why not tilawan uli naton nga tanglaon ang langit kag pangayuon sang direkta sa Diyos ang ulan. Ginhimo ini Abraham sadto kag wala sang rason nga indi man naton pwede himuon subong.

Sang nagligad nga adlaw nangayo ako sang ulan kay nabatian ko kay Tatay nga naganinit ang tubi nga gaguwa sa deep well didto sa uma. Sang nagligad lang nga gab-i nag-ulan kag kagina naman sang aga nagtalithi. Indi ako sigurado kun nakadab-ot ini didto sa amon pero sigurado ako nga ang mga panganod nagapadayun. Kun magtayuyon ini, maskin sa tig-ilinit sarang may matanom, ang mga nagapanagyaw maskin pila lang ka nahut, sa salapi sarang may garabon. Kag ang El Niño paagi sa pagpaminsar pwede gali ligwaton.

Advertisements
29
Oct

Mga Milyonaryo: Ivan Dmitrich, Antonio Failon Mendoza, kag Ako ni Jonathan Davila

MANININGAD SA SIYUDAD / Si Jonathan Davila tagdaug sang Una nga Padya sa Binalaybay sa IYAS Hiligaynon Literary Prize 2013. Maestro siya sa St. La Salle-Bacolod halin sang 2002. Padayon sia gasulat sang binalaybay sa Hiligaynon, English, kag Filipino. Miyembro sia sang Santermo Writers Group sang Bacolod. Mahilig sia sa gitara, maglagaw sa uma, kag manuhot-suhot.

MANININGAD SA SIYUDAD / Si Jonathan Davila tagdaug sang Una nga Padya sa Binalaybay sa IYAS Hiligaynon Literary Prize 2013. Maestro siya sa St. La Salle-Bacolod halin sang 2002. Padayon sia gasulat sang binalaybay sa Hiligaynon, English, kag Filipino. Miyembro sia sang Santermo Writers Group sang Bacolod. Mahilig sia sa gitara, maglagaw sa uma, kag manuhot-suhot.

Si Ivan Dmitrich karakter sa istorya ni Anton Chekhov, isa ka Ruso nga sagad kaayo magsulat sugilanun. Si Antonio Failon Mendoza, ato bala ang anay overseas contract worker nga nagdaug kuno sang mga sobra sa 12 milyones sa lotto galing ang iya tiket ginplantsa sang iya anak, ti nasunog kag indi na mapuslan. Ako naman ya isa ka maestro nga may ginasagud nga numero sa lotto kag padayun nga nagadamgo nga madaug man sang minilyon.

Indi coincidence nga nagkilalahay kami ni Ivan kag ni Antonio. Sa amon libro sa klase, isa sa amon sugilanun nga ginpadaluman amo ang “The Lottery Ticket” ni Chekhov. Katahum sini nga istorya kay si Ivan pareho sa akon naghandum sang iya mga pagahimuon kun maggwa ang iya numero nga gintay-an sa lotto.

Amo ini ang ang istorya: Nagapungko si Ivan sa ila sala sang iya matalupangdan nga ang lima ka  numero sang iya tiket ara gid sa peryodiko. Nagmurarat ang mata ni Ivan pero imbis nga lantawon niya dayun ang ika-anum nga numero, wala niya ini anay ginpinta. Upod sang iya asawa, nagpaminsar anay sila sang mga bagay nga ila ubrahun kun magdaug man gid sila.  Ginhimo nila ini sang malinong asta nag-abot sila sa punto nga naminsar si Ivan nga kasabad sang iya asawa kay basi kontrolon sini ang kwarta. Wala kamaan si Ivan nga ang iya asawa amo man gali ang ginapaminsar. Sa ila mga paminsarun nag-inaway na sila kag diutayan pa nga magbulagay. Sa ulihi lain gali nga numero ang naggwa.

Gin-istoryahan namun sa klase nga kaalam kay Chekhov sang iya paggamit sang point of view sa sini nga istorya. Kay ang epekto sini sa manugbasa daw nahimo siya nga maniningad sa mga sekreto nga panan-aw ni Ivan sa iya asawa.

Nga tigulang na ini, malaw-ay na, laos, kag marikot. Gin-istoryahan man namon nga sa pagkamatuod sa sini nga istorya diutay lang ang aktwal nga dayalogo kay mas madamo nga mga hitabo ang ara lang sa ulo sang mga karakter.

Diri na dayun nagsulod sa amon istorya si Mendoza. Kun ang kay Ivan daydream lang gid, ang kay Mendoza ya tuod gid nga nagdaug siya pero wala pulos ang ticket kay nasunog. Kag sa promisa sang PCSO nga tinguhaan nila buligan si Mendoza daw wala na gid sang tsansa.

“Ti maano na lang si Mendoza?” pamangkot ko sa mga bata.

“Daw magago siya, e,” hambal sang isa ka estudyante.

Matigulang gid siya sang pagpaminsar kun ano na tani ang iya mahimo sa 12 milyones nga iya daug, sabat ko. Gan-iton niya ang iya buhok kag ibagnus niya ang iya ulo sa dingding. Sugod subong si Mendoza indi na katulog sa pagkangilin nga tani wala na lang ginplantsa sang iya anak ang tiket. Ang bilog nila nga pamilya magakabuhi sa pagdamgo nga manggaranun na sila tani samtang kada aga gabugtaw sila sa kamatuoran nga wala sang nag-ilis sa ila pagpangabuhi. Hay!

“Class, tani ako na lang ang nagdaug.” Kay kun ako tani una –una nga ubrahun ko amo ang pagbakal sang second-hand nga awto kay kinahanglan ko na gid kay amat-amat na nga nagatrapik sa bangga Homesite. Ginakapoy na gid ako sa pagsakay sa traysikol. Dasun ang akon gamay nga balay ipasaka ko ang kisame kay pwerte kainit kun tingadlaw, daw ginaprito ang akon mga uban. Ang amon balay sa uma ipaliwat ko. Pagamayun ko ini nga Japanese countryside ang style para kada aga malipay gid si Tatay nga nagala-aw sa amon talamnan samtang gatukar sa iya dvd ang mga kanta sang Trios Los Panchos ukon ni Eddie Peregrina.

Ilagaw ko dayun ang akon mag-iloy sa London. “Nga-a London gid haw,” pamangkot sang isa ka gwapa nga bata nga paborito ko tukso-on. Kay amo na nga lugar ang handum kag dumot nga kadtuan sang akon asawa. Mahapit na lang kami dayun sa Disneyland sa Hong Kong ukon sa Tokyo, pero laban-laban sa Tokyo kay gusto ko labyan ang mga restaurant kag tea houses nga gin-feature ni Adam Liaw sa “Destination Flavor.”

“Sir, maresign ka indi?”

“Indi ko sure, pero laban-laban maresign ako kun pareho sa inyo kapalatulog, kag ka mga tamaran magbasa ang akon mga estudyante”

Class, nalipat ko nga mabakal pa ko gali Chinese bike nga may kargadera para makaulo-exercise man ako kun mangumpra ako sang utanon sa Libertad. Kag ari gali, siguro ang pinaka-ultimate ko nga mahimo sa akon dose milyones amo ang pagpatindog sang isa ka bakery. Halin pa sang hayskul ginahandum ko ini nga negosyo. Asta subong ara pa kay Tatay ang sekreto nga risepi sang pinakanamit nga pandesal kag ensaymada sa bilog nga kalibutan.

Gintago niya ini kay galaum siya nga pila ka adlaw madayun gid ang amon mga handum nga gapungko kami nga duha sa tiangge kag nagahigop sang kape samtang gakatunaw ang mantikilya sa gaaso-aso nga pandesal kag ang ido gahulat sang bukbok nga ihaboy sa iya.

“May bilin pa imo kwarta, sir.”

Life plans, memorial plans, accident insurance, mutual funds, treasury bonds. Kwa-an ko sini tanan ang akon pamilya. Kun may ari na ako sini sobra pa ako sa mga US commando sa Afghanistan. Protektado ako kaayo kag wala sang ospital nga mamalibad sa akon kag sa akon mga paryente.

And last but not the least, indi ko sure kun ga-istar giyapon sa Massachusetts ang akon idol nga gitarista nga si James Taylor, pero bisitahun ko siya sa iya studio nga “The Barn”. Mabakal ako dayun sang pareho nga brand sang iya gitara.

“Gataya ka gid adlaw-adlaw sa lotto, sir?”

Wala, kun magsweldo lang.

“Kaagi ka na daug, sir, maskin apat lang ka numero?”

Wala, pirmi lang tatlo.

“A ti laban sa tunaw, sir e.”

Class, I clearly remember gali na last week naghambal ko nga maquiz ko parte sa elements of fiction. Get wan fort, number 1!