Skip to content

Posts from the ‘JO PADULLA’ Category

26
Sep

Ang Retrato Kauna & Kadya ni Joselito “Pajo” Padulla

'Mga Kinulayang Lumang Litrato' /Pearl of the Orient: Discover Old Philippines /https://www.DiscoverOldPhilippines

‘Mga Kinulayang Lumang Litrato’ /Pearl of the Orient: Discover Old Philippines/ https://www.DiscoverOldPhilippines


Joselito "Pajo" Padulla. Taga-Belison, Antique kag kadya maestro kang Special Education sa Maryland, USA.

Joselito “Pajo” Padulla. Taga-Belison, Antique kag kadya maestro kang Special Education sa Maryland, USA.

Isara sa mga nahamut-an ko gid kang urihi ko nga pag uli sa amon banwa pira ka tuig ron ang nagriligad amo ang pag-ukay kang mga dumaan nga retrato sa baul ni nanay. Naglumpiga gid ako sa salog kag magsipad-sipad kang mga retrato nga black and white, ang iba brown ang color (o kun sa lengguwahe ka mga manugkodak amo ang ginatawag nga “sepia”). Ang natungdan nga mga retrato daw mga daan nga papel lamang kun turokon. May pinasahi nga dapug, budlay i-muwestra o kun hubadon sa tinaga apang kun nakakita kamo kang daan nga papel nga nagbuhay sa baul, lanto niyo gid kun ano ang akon ginatumod. Ang iba sa kadiya nga mga retrato gisi ron samtang ang iba may mga litik nga nagakurit sa mga laragway nga naimprinta sa papel. Buot sayudon, daan ron kag daw wara ti bili o kun kahulugan.

Apang sa mga nakakilala kang mga tawo o kun lugar nga ginarepresentar kang amo nga mga laragway, ang daan nga mga retrato bukon lamang papel kag imprenta nga daw igo lamang inugtablog sa binit o kun sunugon sa dalunghan. Ang daan nga mga retrato daw bagay kang time machine nga hinali nagatugro kang kabuhi sa mga baratyagon kag eksperyensya kang nagligad. May mga baratyagon kang kalipay, kasubo, kaugot, kaham-ot, kahidlaw, kahisa, kaimon, pagdayaw, pagkamayha, kag duro pa gid nga imaw kang nostalgia. Kun ang paghigugma halimbawa kang baratyagon, diya pwede man nga mapadumdom paagi sa mga retrato. Kag ang labi nga importante sa tanan, diya nga mga baratyagon nga nagabalik paagi sa mga daan nga laragway indi peke o kun damgo lamang kundi matuod-tuod gid.

Ang sangka tawo nga may kaangtanan sa retrato nga ana ginalantaw mahimo nga makabatyag sa liwat kang ekspreyensya nga ginabalik kang amo nga retrato. Sa banta ko may paathag ang diya nga phenomenon sa patag kang sikolohiya. Apang sa akon nga opinyon mayad pa nga mas magpabilin ang eksperyensya bilang lab-as, preska nga wara pa mahubad kang siyensiya agud to nga daw mas puro kag matinlo.

Samtang ginabukad ko ang mga daan nga retrato, nag ingod pungko si nanay kanakon kag ana ginpakilala ang mga tawo sa retrato. Gin-estorya na man kanakon kun sa diin ginbuol ang retrato, ano ang okasyon kag kun sin-o ngaran kang mga tawo nga imaw na. May mga retrato sanda kang mga daraga pa sanda kag soltero ni Tatay kaimaw kang anda nga mga barkada. Ang kalabanan nga ginasuksok nanda amo ang pantalon nga ginatawag bell bottom. Dayon bisyo si Nanay kag magkuon nga kun mag-agi gani ang mga laki nga nagasuksok kang bell bottom nga delargo hay nagatap-ok ang yab-on. May pinasahi man nga korte ang andang bulog o kun peluka.

Luwas sa mga pamayo o kun pamiste kauna, naobserbaran ko nga wara gawa ti iba nga posing ang mga tawo kun magpakodak kato anay. Kalabanan sa mga laki may sigarilyo sa baba kag tiso lang kun magtindog o kun magpungko. Kag talagsa lang gid sa malaka ikaw makakita kang daan nga retrato nga may nagangirit. Haros tanan pormal nga nagaturok sa kamera kag kun kis-a gani daw haros nagadumot pa nga matarom kun magturok.

Lain tana sa kadya nga panahon nga uso ron ang sari-sari nga mga posing kun magpakodak. Kalabanan nga posing may “V” sign o kun nagabayaw kang darwa ka tudlo sa alima nga daw nagapakita kang number two. Nauso man ang ginatawag nga selfie o kun ang pagbuol kang retrato sa imo nga kaugalingon, dayon patarawis kang imo nga bibig nga amo ang ginakuon roman nanda nga duck face. May diyan man nga iba nga nagapahabok kang anda pungyahon nga amo ang ginatawag nga puffer face.Ang iba kadya mahilig man mag jump shot o kun magpabuol kang retrato samtang nagatumbo nga daw nagalutaw sa hangin. Masami may mga malyag man magpakodak nga nagapalibat-libat, nagapadiwal kang dila o kun nagapakiwi kang anda bibig nga amo ang ginatawag nanda nga wacky shots.

'The Mestiza in the Banana Groove' circa 1900 /Pearl of the Orient: Discover Old Philippines/ https://www.DiscoverOldPhilippines

‘The Mestiza in the Banana Groove’ circa 1900 /Pearl of the Orient: Discover Old Philippines/
https://www.DiscoverOldPhilippines

Sari-sari ang rason kun tungod sa ano nga malyag ang kada sara kanaton magparetrato. Bisan ano pa ang tawag, pa-piktyur, pabuol ka retrato, o kun pakodak. Bisan ano pa ang gamit sa pagbuol ka retrato selpon man, digital camera, ipad, manuwal nga may film, o kun polaroid nga insigida naga-imprenta kang imo piktyur. Bisan ano pa ang pormas, printed, gina-post sa Facebook, Instagram, Flickr o kun ano pa nga social media websites. Sa pihak kang kaduro nga mga pamaagi, ang retrato naga preserbar kang tiyempo nga lumalabay nga mahimo indi ron maliwat. Gani indi kaw magmayha kun malyag kaw magpakodak. Ipautwas ang ginabatyag, dayon posing kag magngirit hay para manami turokon ang imo nga profile pic.

Ti, dali, mapa-kodak kita.

Advertisements
7
Aug

Ang Amon Balay sa Sinaja


Joselito "Padyo" Padulla. Taga-Belison, Antique kag kadya manunudlo kang Special Education sa Maryland, USA.

Joselito “Padyo” Padulla. Taga-Belison, Antique kag kadya manunudlo kang Special Education sa Maryland, USA.

Nagadali ron gid ako mag-uli. Amo diya ang baratyagon nga nabatyagan ko kang sangka adlaw nga naghalin ako panapas tubo. Alas singko kato kang kahapunanon. Manugsalop ron ang adlaw kag maramig ang dapya kang hangin nga nagpamara kang akon balhas samtang nagapanglaktod ako sa taramnan pauli sa amon balay. Nagaragok-uk ron ang akon busong sa kagutom. Daw wara gid nagbuhay ang puwersa nga nabatyagan ko halin kang nagkaon ako kang pira ka bilog nga kamote kaina kang igma. Tapos ruman ang sangka adlaw. Mabalik pa kami sarum-an agud to nga matapos namun panghakot ang amon tinapas nga tubo para madara tanan sa galingan kag maraha ang kalamay nga amon parte-partehon kag ibaligya. Pira ayhan akon huray?

Pagtabok ko sa suba paagto sa amon balay, nakita ko dayon si nanay nga nagapanit kang langka. Daw haros wara pa ko nakalambot sa ugsaran ginsinggitan ko dayon si nanay kon ano ana nga ginaraha. Ang sabat na malaga kuno tana ka langka nga laktan kang baog kag batwan. Ti hambal ko, “Ay wara gid ti lakot nga karne?” Nagyuhom lang si nanay kag mag-ay-ay kang ana lima, dayon sabat, “Ti, ambi diya barakal mo, ay!” Nagkadlaw lamang ako kag ginbuol ko ang kutsilyo sa anang alima kag magkuon nga “Ako lamang mapadayon panit ka langka hay basi indi mo ‘ko kar-on pagtaw-an kang imo espesyal nga rinaha.”

Samtang nagahulat ako nga maraha ang linaga ni nanay nga langka, nag-agto ako sa likod balay. Ginbuol ko ang binangon nga nakasuksok sa dingding. Dayon nagbuka ako kang sambuo nga niyog nga layo. Gintadtad ko ang sulod kang niyog kag ginbubod sa mga piso nga dayon nagdirinalagan parapit kanakon kag nag-irinagaw kang tinadtad nga niyog nga ginasabwag ko sa lupa. Ang iba nagsarampok pa kag nagturusikanay.

Ang amon balay kun kis-a ginatawag kang iba nga payag ukon kamalig nga parahuwayan hay daw indi gid man angay makabig nga balay ilistaran. Ang anang kabahulon daw mga haros lima ka dupa lamang palibot. Ang anang atop nipa nga pawod kag ang dingding tinadtad nga kawayan. May gamay nga hagdan nga may tatlo ka lintang pasaka sa amon turugan. Ang salog kawayan man parehas sa kalabanan ka mga balay diya sa amon barangay. Apang bisan ang amon balay magamay lang kag larawan gid kang kaimulon, bukas ang amon pwertahan sa bisan sin-o nga mga abyan nga gusto magsulod kag mangape, kag mag-istorya kang anda nga mga eksperyensya sa pangabuhi.

Dumduman ko pa man ang sartin nga may mga mantsa ron kang tagok ka takway o kun ano pa nga mga laswa nga nangin dapli namon. Anom kami nga magburugto nga nagsararo sa mga sartin ngato. Pati ang amon tasa sartin man. Wara kami ti scotchbright nga panghugas ka pinggan. Ang amon ginagamit ka una bunot kang niyog nga ginahabunan kang Mr. Clean.

Sa koron kami nagaraha kang amon dapli kag ang amon gatong amo ang lipak nga kahoy nga ginapamurot namon sa bangtod ukon indi gani gina bis-ak kon may mga kahoy nga mapukan kang bagyo. Gani nga ang amon kaldero pirte ron ka itom sa sagwa tungod sa aso kang kahoy nga gatong. Ang amon banggerahan kawayan man. Kon manghugas gani diretso lang sa kalog dayon ginasireb kang pato kon may mga mumho nga mahulog sa hinugasan.

Anad kami tanan magkaon nga naga-alima lang hay pirambilog lang ang amon kutsara kag tinidor. Ginatigana lamang kon may bisita ang iba nga mga pinggan kag kubyertos. Kunsabagay, manami gid man mag-alima kon magkaon bisan pa ang dapli sinabawan. Pamuroton lang ang kan-on kag higupon ang sabaw halin sa sartin.

Duro pa gid nga mga eksperyensiya ang akon naagyan sa amon balay sa pagriligad kang mga tinuig. Ugaring nag-abot gid sa tion nga kinahanglan magbiya sa balay. Una naghalin ang darwa ko ka libayon nga baye agud to nga magpasimpalad kag mangita ka obra sa Manila. Kag nagsunod man ako kag ang darwa ko pa gid ka libayon nga mga laki. Asta nga sanday nanay kag tatay kag ang amon agot ron lang ang nabilin. Asta nga nabalitaan ron lang namon nga ang amon lugar ginbagyo kag gamay lang maanod ka baha ang amon balay. Paghubas kang tubig, naglihay ron pero gatindog man gihapon. Kag nagdesisyon lamang ang ginikanan ko nga magsaylo liwat sa iba nga lugar.


Ano ron ayhan ang itsura kang amon balay? Ambay lang kun may poste pa nga nagatindog ukon ginkaon ron kang anay tanan? Didto pa ayhan ang niyog nga igod rapit sa amon durunghan? Ang papag kag bangko nga kawayan didto pa ayhan? Ang taytay nga kawayan nga ginalatayan namon tabok sa kanipaan gabok ron siguro kag basi naislan ron ka bag-o.

Trese anyos ron ang nagligad kang urihi nga nagbiya ako sa amon lugar. Indi maman-an kon san-o ako makabalik. Lima ka tuig pa ayhan? Napulo? Baynte? Sa pagkamatuod, wara gid ako kamaan. Gusto ko man daad makita bisan ang gintukudan man lamang kang amon hayub-hayub nga amo ang nag-sapupo kanamon sa tag-uran, tag-init, kag tag-ramig. Nahidlaw ron gid ako sa balay nga nangin saksi kang pagpalangga kang amon ginikanan kanamon nga magburugto.

Mauli gid ako pira ka adlaw sa amon balay.

%d bloggers like this: